ระยะติดเตียงหลังสโตรก: ดูแลผู้ป่วยติดเตียงและฟื้นฟูตั้งแต่บนเตียง

“ยังขยับเองไม่ได้ จะทำกายภาพได้เหรอ” “รอให้แข็งแรงกว่านี้ก่อนดีไหม” ครอบครัวหลายบ้านถามเราแบบนี้ในช่วงแรกหลังสโตรก

การดูแลผู้ป่วยติดเตียงหลังสโตรกคือจุดเริ่มต้นของการฟื้นฟู ผู้ป่วยเริ่มฝึกได้ตั้งแต่ยังนอนอยู่บนเตียง นอนนาน ๆ โดยไม่ได้ขยับ ข้อจะติด กล้ามเนื้ออ่อนแรง เกิดแผลกดทับ และเสี่ยงปอดอักเสบ ระยะนี้จึงมีงานสองอย่าง คือกันปัญหาเหล่านี้ และเตรียมร่างกายให้ลุกขึ้นนั่งได้โดยไม่มีอาการผิดปกติ ยังไม่ต้องรีบฝึกเดิน

PNKG แบ่งการฟื้นฟูสโตรกเป็น 3 ระยะ คือ ติดเตียง นั่งถึงยืน และเดิน บทความนี้เจาะระยะที่ 1 ว่าทีมฝึกอะไร ทำไมบางคนยังลุกนั่งไม่ได้ และวิธีดูแลผู้ป่วยติดเตียงที่ครอบครัวทำได้ ภาพรวมทั้ง 3 ระยะอ่านได้ที่ [ขั้นตอนการฟื้นฟูสโตรก 3 ระยะ แต่ละช่วงต้องทำอะไรบ้าง]

ระยะ	ผู้ป่วยทำอะไรได้ เมื่อมีคนช่วย	เป้าหมายหลัก
① ติดเตียง	ต้องมีคนช่วยลุกนั่ง อยู่บนเตียงเกือบทั้งวัน	ป้องกันภาวะแทรกซ้อน เตรียมร่างกายให้พร้อมนั่ง
② นั่งถึงยืน	นั่งได้ ลุกยืนได้เมื่อมีคนพยุง	นั่งให้มั่นคง ฝึกยืนและย้ายตัว
③ เดิน	เดินได้เมื่อมีไม้เท้า วอล์กเกอร์ อุปกรณ์พยุง หรือคนช่วย	เดินได้ไกลขึ้นอย่างปลอดภัย

PNKG ดูแลผู้ป่วยตามแนวคิด ไคโกะโด (Kaigo-Do, 介護道) แม้ยังอยู่บนเตียง ผู้ป่วยก็มีสิ่งที่ทำเองได้ เช่น ยกแขนข้างที่ปกติ ช่วยดันตัวตอนพลิก หรือเช็ดหน้าเอง เราให้ผู้ป่วยทำส่วนนั้นเอง และช่วยเฉพาะส่วนที่ยังไม่พอ

ระยะติดเตียงนานแค่ไหน

ระยะเวลาในช่วงนี้ต่างกันมาก บางคนลุกนั่งได้ภายในไม่กี่วัน บางคนใช้เวลาหลายสัปดาห์หรือนานกว่านั้น ขึ้นกับความรุนแรงของสโตรก ตำแหน่งที่สมองเสียหาย อายุ โรคประจำตัว และภาวะแทรกซ้อนที่เกิดขึ้นระหว่างนอนอยู่บนเตียง

ระยะนี้ยิ่งดูแลดี ภาวะแทรกซ้อนยิ่งน้อย ผู้ป่วยก็พร้อมเข้าสู่ระยะนั่งถึงยืนได้เร็วขึ้น ทีมจะประเมินเป็นช่วง ๆ และบอกครอบครัวว่าเป้าหมายในช่วงนี้คืออะไร

ทำไมควรเริ่มฟื้นฟูตั้งแต่บนเตียง

กล้ามเนื้อที่ไม่ได้ใช้จะอ่อนแรงลงเร็วมาก ยิ่งนอนนิ่ง ๆ นานเท่าไร ร่างกายยิ่งต้องใช้เวลานานกว่าจะกลับมาลุกนั่งได้ ข้อต่อที่ไม่ได้ขยับก็แข็งขึ้นทีละน้อย จนบางครั้งเจ็บเมื่อเริ่มขยับ

หลังสโตรก สมองยังเรียนรู้การเคลื่อนไหวใหม่ได้ การขยับร่างกายบ่อย ๆ ในท่าที่ถูกต้อง ช่วยให้สมองได้รับข้อมูลจากร่างกายข้างที่อ่อนแรงอย่างต่อเนื่อง การฟื้นฟูตั้งแต่บนเตียงจึงเป็นการเตรียมทั้งร่างกายและสมองไปพร้อมกัน

เริ่มเร็วไม่ได้แปลว่าฝึกหนัก ทีมเริ่มจากสิ่งที่ปลอดภัยที่สุด เช่น จัดท่า ขยับข้อ และพลิกตัว แล้วค่อยเพิ่มเมื่อร่างกายพร้อม ทุกขั้นตอนทำร่วมกับแพทย์

นอนนานเสี่ยงอะไรบ้าง

ภาวะ	เกิดจากอะไร	ทีมป้องกันอย่างไร
แผลกดทับ	ผิวหนังรับน้ำหนักที่เดิมนาน เช่น ก้นกบ สะโพก ส้นเท้า ข้อศอก	เปลี่ยนท่าเป็นรอบ ดูผิวทุกวัน
ข้อติด	ไม่ได้ขยับข้อต่อ กล้ามเนื้อหดสั้น	ขยับข้อทุกวัน จัดท่าไม่ให้ค้างท่าเดิม
กล้ามเนื้ออ่อนแรง	ไม่ได้ใช้งานกล้ามเนื้อ	ให้ผู้ป่วยขยับเองเท่าที่ทำได้
ปวดไหล่ ไหล่หลุด	ไหล่ข้างที่อ่อนแรงหย่อน ถูกดึงหรือวางผิดท่า	รองไหล่และแขน ไม่ดึงแขนข้างนั้น
ปอดอักเสบ	นอนราบนาน เสมหะค้าง สำลักอาหาร	ยกหัวเตียง ฝึกหายใจและไอ ดูแลการกลืน
ความดันตกเวลาลุก	ร่างกายไม่ชินกับท่าตั้งตรง	ยกตัวขึ้นทีละน้อย วัดความดันทุกครั้ง

การจัดท่า (Positioning)

นักกายภาพจัดท่าโดยดูไหล่ข้างที่อ่อนแรงและอาการปวดเป็นหลัก ใช้หมอนหรือเบาะรองไหล่ แขน มือ และขาข้างนั้น ไม่ให้ค้างในท่าที่ผิดธรรมชาตินาน ๆ

ท่าที่ดีช่วยลดอาการปวด ข้อแข็ง และแผลกดทับ ผู้ป่วยหายใจสะดวกขึ้นด้วย ท่านอนหงาย ตะแคงด้านที่อ่อนแรง และตะแคงด้านที่ปกติ จัดหมอนต่างกัน ทีมจะสอนครอบครัวทีละท่าในการดูแลผู้ป่วยติดเตียง

เปลี่ยนท่าเป็นระยะ และระวังอย่าดึงแขนข้างที่อ่อนแรง เพราะไหล่ข้างนั้นหลุดได้ง่าย

ท่านอน	จุดที่ทีมดู
นอนหงาย	รองไหล่และแขนข้างที่อ่อนแรงด้วยหมอน ไม่ให้ไหล่ตกไปด้านหลัง เข่าไม่งอค้างนาน
ตะแคงทับข้างที่อ่อนแรง	ขยับไหล่ข้างที่อ่อนแรงออกมาด้านหน้าเล็กน้อย ไม่ให้ถูกทับตรง ๆ ใช้หมอนรองหลัง
ตะแคงทับข้างปกติ	วางแขนข้างที่อ่อนแรงบนหมอนด้านหน้า และวางหมอนระหว่างเข่า

ป้องกันแผลกดทับ

ผิวหนังส่วนที่รับน้ำหนักนาน ๆ เช่น ก้นกบ สะโพก ส้นเท้า และข้อศอก เกิดแผลกดทับได้ง่ายที่สุด พยาบาลและนักกายภาพวางรอบเปลี่ยนท่าร่วมกัน ครอบครัวช่วยดูได้ว่าผิวตรงนั้นมีรอยแดงที่กดแล้วไม่จางหรือเปล่า ถ้าเจอ ให้บอกเจ้าหน้าที่ทันที แผลกดทับที่เริ่มแค่รอยแดงจะลุกลามเร็วถ้าปล่อยไว้

ขยับข้อ (ROM) และการเคลื่อนไหวแบบช่วยเหลือ

นักกายภาพค่อย ๆ ขยับข้อแขนและขาในช่วงที่ไม่เจ็บ เพื่อกันข้อติด ส่วนไหนผู้ป่วยขยับเองได้ ให้ขยับเอง นักกายภาพช่วยเฉพาะส่วนที่ยังไม่พอ กล้ามเนื้อของผู้ป่วยจะได้ทำงานเองให้มากที่สุด

ข้อที่ต้องระวังเป็นพิเศษคือไหล่ข้างที่อ่อนแรง ขยับเกินช่วงหรือเร็วเกินไปอาจทำให้เจ็บ ทีมจึงขยับช้า ๆ และดูสีหน้าผู้ป่วยตลอด

ฝึกพลิกตัว ลุกนั่ง และยกตัวขึ้นทีละน้อย

1. พลิกตัว ไปด้านที่อ่อนแรงและด้านที่ปกติ ให้ผู้ป่วยช่วยออกแรงเองเท่าที่ทำได้
2. ลุกจากท่านอนตะแคง ใช้แขนข้างที่ปกติดันตัวขึ้น
3. นั่งที่ขอบเตียง โดยมีคนช่วย เท้าวางบนพื้น
4. เพิ่มมุมและเวลาที่ยกหัวเตียง ทีละน้อย ให้ร่างกายปรับตัว

ก่อนและหลังยกตัว ทีมวัดความดัน ชีพจร ดูสีหน้า และถามว่าผู้ป่วยรู้สึกอย่างไร ถ้ามีอาการเปลี่ยนไปก็หยุดพัก ฝึกต่อเนื่องได้อย่างปลอดภัยสำคัญกว่าลุกได้เร็ว

สิ่งที่ทีมสังเกตระหว่างฝึกและดูแลผู้ป่วยติดเตียง

ความดัน ชีพจร ออกซิเจน ความเหนื่อย ระดับความรู้สึกตัว สภาพข้อและผิวหนังข้างที่อ่อนแรง และอาการปวด ถ้าค่าใดเปลี่ยนจากปกติ ทีมจะหยุด ปรับแผน หรือปรึกษาแพทย์

ยังลุกนั่งไม่ได้ ต้องหาสาเหตุก่อน

ผู้ป่วยสองคนที่ “ยังนั่งไม่ได้” เหมือนกัน อาจติดคนละจุด ถ้าฝึกแบบเดียวกันหมด บางคนดีขึ้น บางคนแทบไม่เปลี่ยน ทีมจึงหาสาเหตุก่อนวางแผน

สาเหตุที่พบบ่อย	สิ่งที่เห็น	แนวทางฝึก
ความดันตกเวลาลุก	เวียนศีรษะ หน้าซีด เหงื่อออก เมื่อยกหัวเตียง	ยกตัวทีละน้อย เพิ่มเวลาช้า ๆ วัดความดันทุกครั้ง
ลำตัวไม่มีแรง	นั่งแล้วล้มเอียงหรือทรุดไปข้างหน้า	ฝึกกล้ามเนื้อลำตัว ฝึกนั่งโดยมีที่พิงก่อน
กล้ามเนื้อเกร็ง	แขนหรือขางอค้าง ขยับยาก	จัดท่า ยืดกล้ามเนื้อ ขยับข้อช้า ๆ
ไม่รับรู้ร่างกายข้างที่อ่อนแรง	ลืมแขนข้างนั้น ไม่หันไปด้านนั้น นั่งเอียงโดยไม่รู้ตัว	ฝึกให้สังเกตด้านที่อ่อนแรง และจัดสิ่งแวดล้อมรอบเตียง

บางคนมีหลายสาเหตุพร้อมกัน ทีมจะเริ่มจากสาเหตุที่กระทบความปลอดภัยมากที่สุดก่อน เช่น ความดันตก

ใส่สายให้อาหาร (NG tube) หรือใช้ออกซิเจน

หลายรายเริ่มฟื้นฟูได้แม้ยังมีสายหรือเครื่องออกซิเจน ทีมกายภาพวางแผนร่วมกับแพทย์และพยาบาล ว่ายกตัวได้แค่ไหนและขยับได้ช่วงใด

• ผู้ป่วยใส่ NG tube ทีมระวังไม่ให้สายดึงหรือหลุดตอนพลิกตัวและลุกนั่ง และเลือกเวลาฝึกให้เหมาะกับเวลาให้อาหาร
• ผู้ป่วยใช้ออกซิเจน ทีมดูค่าออกซิเจนและความเหนื่อยตลอดการฝึก แล้วปรับระยะเวลาให้เหมาะ
• การกลืน ก่อนเริ่มกินทางปาก ทีมตรวจการกลืนก่อน ถ้ามีนักกิจกรรมบำบัดดูแลเรื่องนี้ จะฝึกกลืนร่วมกัน

ระหว่างนี้ครอบครัวไม่ควรยกหรือขยับผู้ป่วยเอง

ฝึกหายใจและไอ

การหายใจลึก ๆ และการไอช่วยให้ปอดขยายตัวและขับเสมหะ ลดความเสี่ยงปอดอักเสบ ทีมฝึกในท่าที่ผู้ป่วยหายใจสะดวก มักเป็นท่าที่ยกหัวเตียงขึ้น

ดูแลผิวหนังและความสะอาด

ผิวที่เปียกชื้นจากเหงื่อ ปัสสาวะ หรืออุจจาระ เกิดแผลกดทับได้ง่ายกว่าผิวที่แห้ง หลังขับถ่ายทุกครั้งควรทำความสะอาดและเช็ดให้แห้ง ผ้าปูที่นอนควรเรียบ ไม่มีรอยยับหรือเศษอาหาร เพราะรอยยับเล็ก ๆ ก็กดผิวได้

เวลาเปลี่ยนท่า ให้ยกตัวผู้ป่วยแทนการลากไปบนที่นอน การลากทำให้ผิวถลอกและเกิดแผลง่ายขึ้น ถ้าไม่แน่ใจว่าจะยกอย่างไร ให้ทีมสอนก่อน

ที่นอนลดแรงกด เช่น ที่นอนลม อาจช่วยในผู้ป่วยบางราย ควรปรึกษาทีมก่อนเลือกใช้ และยังต้องเปลี่ยนท่าตามรอบเหมือนเดิม

อุปกรณ์ที่ช่วยดูแลผู้ป่วยติดเตียง

อุปกรณ์บางอย่างช่วยให้ผู้ดูแลทำงานง่ายขึ้น และช่วยให้ผู้ป่วยปลอดภัยขึ้น แต่ละบ้านไม่จำเป็นต้องมีครบทุกอย่าง ควรเลือกตามสภาพผู้ป่วยและคำแนะนำของทีม

• เตียงผู้ป่วยติดเตียงแบบปรับระดับ ยกหัวเตียงได้ และปรับความสูงให้ผู้ดูแลไม่ต้องก้มหลังมาก
• ราวกั้นเตียง ช่วยกันตกเตียง และให้ผู้ป่วยจับเพื่อช่วยพลิกตัวเอง
• หมอนจัดท่า ใช้รองไหล่ แขน หลัง และระหว่างเข่า
• ที่นอนลดแรงกด ช่วยลดแรงกดที่ผิวในผู้ป่วยบางราย
• ผ้ารองยกตัว ช่วยเลื่อนหรือยกตัวผู้ป่วยโดยไม่ต้องลากบนที่นอน ดูแลผู้ป่วยติดเตียง

ก่อนซื้ออุปกรณ์ ส่งรูปห้องหรือเตียงที่บ้านมาให้ทีมดูก่อนได้ เราจะแนะนำว่าอะไรจำเป็นจริงสำหรับผการดูแลผู้ป่วยติดเตียง

ท่าทางขณะกินอาหาร

ผู้ป่วยที่กินทางปากได้แล้ว ควรนั่งหรือยกหัวเตียงสูงขณะกิน และอยู่ในท่านั้นต่ออีกสักพักหลังกิน เพื่อลดการสำลัก 【ต้องตรวจสอบ: มุมและเวลาหลังกินที่ใช้จริง】 ป้อนช้า ๆ คำเล็ก ๆ และรอให้กลืนหมดก่อนป้อนคำต่อไป

ถ้าผู้ป่วยไอบ่อยขณะกิน เสียงเปลี่ยนเป็นเสียงแหบหรือมีเสียงน้ำในคอหลังกลืน หรือมีไข้โดยไม่ทราบสาเหตุ อาจเป็นสัญญาณของการสำลัก ให้หยุดป้อนและแจ้งทีมงาน

พูดคุยและกระตุ้นการรับรู้

ผู้ป่วยบางคนพูดไม่ได้ แต่ยังฟังและเข้าใจได้ การพูดคุยทุกวันช่วยให้ผู้ป่วยรู้วันเวลา รู้ว่ากำลังเกิดอะไรขึ้น และลดความสับสน

ก่อนจับตัวหรือเปลี่ยนท่า ให้บอกผู้ป่วยก่อนทุกครั้ง เช่น “จะพลิกตัวไปทางขวานะ” ผู้ป่วยจะได้เตรียมตัวและช่วยออกแรงเอง

ผู้ป่วยที่ไม่ค่อยรับรู้ร่างกายข้างที่อ่อนแรง ทีมจะแนะนำว่าควรวางโต๊ะข้างเตียง ของใช้ และเข้าหาผู้ป่วยจากด้านไหน

ตัวอย่างหนึ่งวันในระยะติดเตียง

ช่วงเช้า ทีมวัดความดัน ชีพจร และออกซิเจนก่อนเริ่มกิจกรรม ผู้ป่วยล้างหน้าหรือเช็ดหน้าเองเท่าที่ทำได้ จากนั้นนักกายภาพขยับข้อ จัดท่า และฝึกพลิกตัว

เวลากินอาหาร ทีมยกหัวเตียงหรือพาผู้ป่วยนั่ง และดูการกลืนทุกมื้อ ช่วงบ่ายฝึกลุกนั่งที่ขอบเตียงทีละน้อย ถ้าผู้ป่วยเหนื่อย ทีมจะพักแล้วค่อยฝึกต่อ

ช่วงเย็น ครอบครัวมาเยี่ยม พูดคุย และช่วยจัดท่าตามที่ทีมสอน ตอนกลางคืน พยาบาลเปลี่ยนท่าตามรอบ และดูผิวหนังจุดที่ถูกกดทับ

ตารางจริงของผู้ป่วยแต่ละคนไม่เหมือนกัน ทีมจะปรับตามสภาพร่างกายและความเหนื่อยในแต่ละวัน

วิธีดูแลผู้ป่วยติดเตียง: ครอบครัวช่วยดูแลผู้ป่วยติดเตียงยังไงได้บ้าง

พูดคุยกับผู้ป่วย ดูว่าท่านอนสบายไหม สังเกตผิวหนังว่ามีรอยแดงหรือเปล่า อะไรที่ผู้ป่วยทำเองได้ ให้รอสักครู่แล้วปล่อยให้ทำ ถ้าหายใจลำบากหรือสีหน้าเปลี่ยน แจ้งเจ้าหน้าที่ทันที

สิ่งที่ไม่ควรทำ คือดึงแขนข้างที่อ่อนแรงเพื่อพยุงให้ลุก ฝืนให้นั่งตอนที่ยังไม่พร้อม และฝึกเองโดยยังไม่ได้รับคำแนะนำจากทีม

ดูแลใจผู้ป่วย และดูแลตัวเองด้วย

ผู้ป่วยหลายคนท้อในช่วงนี้ เพราะเคยทำทุกอย่างเองได้ แต่ตอนนี้ต้องให้คนอื่นช่วย บางคนเงียบลง บางคนหงุดหงิดง่าย ครอบครัวช่วยได้ด้วยการชมเมื่อผู้ป่วยทำอะไรเองได้ แม้เป็นเรื่องเล็ก ๆ เช่น ยกแขนได้สูงขึ้น หรือช่วยพลิกตัวได้มากขึ้น

ถ้าผู้ป่วยเศร้าหรือไม่อยากทำอะไรติดต่อกันหลายวัน ให้บอกทีมงาน ทีมจะประเมินและปรึกษาแพทย์ต่อ

ผู้ดูแลก็เหนื่อยได้ การดูแลผู้ป่วยติดเตียงต้องทำทุกวันและใช้แรงมาก ลองแบ่งหน้าที่กับคนในครอบครัว หาเวลาพักของตัวเอง และถามทีมงานได้ทุกเมื่อเมื่อไม่แน่ใจ ผู้ดูแลที่ได้พักจะดูแลผู้ป่วยได้ดีและปลอดภัยกว่า

สัญญาณที่ต้องแจ้งเจ้าหน้าที่ทันที

• หายใจเร็ว หายใจลำบาก หรือริมฝีปากซีดคล้ำ
• มีไข้ หรือไอมีเสมหะมากขึ้น
• ซึมลง หรือสับสนกว่าเดิม
• แขนขาอ่อนแรงมากขึ้น พูดไม่ชัดกว่าเดิม หรือปากเบี้ยวเพิ่มขึ้น
• ขาบวม แดง หรือปวดข้างเดียว
• ผิวมีรอยแดงที่ไม่จาง หรือเริ่มเป็นแผล

ถ้าผู้ป่วยอยู่ที่บ้านและมีอาการรุนแรง เช่น หมดสติ หายใจไม่ออก หรือมีอาการสโตรกเกิดขึ้นใหม่ โทร 1669 ทันที

เตรียมบ้านก่อนกลับ ถ้ายังต้องดูแลบนเตียง

ผู้ป่วยบางคนกลับบ้านในขณะที่ยังต้องอยู่บนเตียงเป็นส่วนใหญ่ การเตรียมบ้านล่วงหน้าช่วยให้ครอบครัวดูแลได้ง่ายขึ้น และลดความเสี่ยงที่ผู้ดูแลจะบาดเจ็บ

• เตียง วางให้เข้าถึงได้ทั้งสองข้าง และมีความสูงที่ผู้ดูแลไม่ต้องก้มมาก
• พื้นที่รอบเตียง เหลือที่ให้ผู้ดูแลยืนและเปลี่ยนท่าได้สะดวก ไม่มีของวางเกะกะ
• ของใช้ วางในตำแหน่งที่ทีมแนะนำ ผู้ป่วยหยิบเองได้
• แสงสว่าง เพียงพอทั้งกลางวันและกลางคืน
• ฝึกก่อนกลับ ครอบครัวลองจัดท่าและเปลี่ยนท่าต่อหน้าทีมจนมั่นใจ

ถ้าอยากให้ทีมดูสภาพบ้านจริง อ่านเพิ่มเติมที่ [นักกายภาพเยี่ยมบ้านผู้ป่วยสโตรก: ครั้งแรกทำอะไรบ้าง] 【ใส่ลิงก์จริง】

เมื่อไรพร้อมไประยะนั่งถึงยืน

• นั่งที่ขอบเตียงได้นานขึ้นโดยไม่เวียนศีรษะ
• ความดันและชีพจรคงที่เมื่อเปลี่ยนท่า
• เริ่มช่วยพลิกตัวหรือลุกนั่งได้เองบางส่วน

เป็นเพียงแนวทาง ทีมประเมินร่วมกับแพทย์ อ่านขั้นต่อไปที่

เมื่อนั่งและยืนได้มั่นคงแล้ว ขั้นต่อไปคือระยะเดิน อ่านต่อได้ที่ ฝึกเดินผู้ป่วยสโตรกทุกวันแต่ไม่ดีขึ้น? เช็ก 3 จุดที่ต้องประเมินก่อ

ขั้นตอนของ PNKG

1. ส่งวิดีโอหรือรูปให้เรา เช่น ท่านอน การพลิกตัว หรือตอนลุกนั่ง ผ่าน LINE
2. เราแนะนำว่าแบบใดเหมาะสม ผู้ป่วยนอกหรือผู้ป่วยใน ตามสภาพผู้ป่วย
3. สอนครอบครัว จัดท่า เปลี่ยนท่า และสิ่งที่ต้องสังเกต ก่อนกลับบ้าน

คำถามที่พบบ่อย

ปรึกษาเรา

อยากรู้ว่าผู้ป่วยติดตรงไหน และควรเริ่มจากอะไร ส่งวิดีโอหรือรูปสภาพปัจจุบันมาได้เลย

• LINE @pnkg
• โทร 080-910-2124
• (จันทร์–เสาร์ 09:00–17:00)

อ่านเพิ่มเติม: แนวทางการฟื้นฟูสโตรกในผู้ใหญ่ (NICE NG236) และ แนวทางป้องกันและดูแลแผลกดทับ (NICE CG179)