ความดันปกติเท่าไหร่?
อ่านค่าความดันให้เป็นใน 2 นาที

วัดความดันให้คุณแม่ได้ 138/88 ก็เลยลองเสิร์ชดูว่าสูงไหม เว็บแรกบอกว่ายังไม่ถือเป็นความดันสูง แต่พอเปิดอีกเว็บ กลับบอกว่านี่คือความดันสูงระยะที่ 1 แล้ว ตัวเลขเดียวกันแท้ ๆ แต่คำตอบไม่ตรงกันเลย ตกลง ความดันปกติ คือเท่าไหร่กันแน่?

ที่ศูนย์ฟื้นฟู เราได้ยินคำถามนี้จากญาติผู้ป่วยแทบทุกสัปดาห์ครับ บทความนี้เลยจะเล่าให้ครบในที่เดียว ทั้งเกณฑ์ไทยกับอเมริกาต่างกันยังไง ค่าความดันของแต่ละช่วงวัยควรอยู่ประมาณไหน และวิธีวัดความดันที่บ้านให้ได้ค่าที่เชื่อถือได้จริง

Chapter 1

ตัวเลขสองตัวบนหน้าจอ
แปลว่าอะไรกันแน่?

เวลาเครื่องขึ้น 120/80 ตัวบนคือ ความดันช่วงหัวใจบีบ (Systolic) ส่วนตัวล่างคือ ความดันช่วงหัวใจคลาย (Diastolic) หน่วยที่ใช้คือมิลลิเมตรปรอท หรือที่ย่อว่า มม.ปรอท

ลองนึกถึงสายยางรดน้ำดูครับ ตอนที่เรากดน้ำออกแรง ๆ แรงดันในสายจะพุ่งขึ้นสุด นั่นคือตัวบน พอปล่อยมือ แรงดันก็ลดลงมาค้างอยู่ระดับหนึ่ง แต่ไม่ได้เป็นศูนย์ นั่นคือตัวล่าง หลอดเลือดของเราก็ทำงานแบบเดียวกัน

อีกเรื่องที่คนเข้าใจผิดบ่อยคือเลขตัวที่สามบนหน้าจอ ตัวนั้นคือชีพจร ไม่ใช่ค่าความดัน ปกติอยู่ราว 60-100 ครั้งต่อนาที

Chapter 2

ตารางค่าความดัน
ตามเกณฑ์ที่ใช้ในประเทศไทย

เกณฑ์ข้างล่างนี้อ้างอิงจากแนวทางการรักษาโรคความดันโลหิตสูงในเวชปฏิบัติทั่วไป พ.ศ. 2567 ของสมาคมความดันโลหิตสูงแห่งประเทศไทย เป็นค่าที่วัดในสถานพยาบาล

ถ้าตัวบนกับตัวล่างอยู่คนละช่อง ให้ยึดช่องที่สูงกว่าเป็นหลัก เช่น 135/92 ก็นับเป็นความดันสูงระดับที่ 1 เพราะตัวล่างเกิน 90 ไปแล้ว

ที่สำคัญคือ วัดครั้งเดียวแล้วสูง ยังไม่ได้แปลว่าเป็นโรคนะครับ แพทย์จะดูจากการวัดซ้ำคนละวัน หรือจากค่าที่วัดต่อเนื่องที่บ้าน เพราะความดันขึ้นลงได้ตลอดวันตามความเครียด การนอน และแม้แต่กาแฟแก้วเมื่อกี้

Chapter 3

ทำไมบางเว็บบอกว่า
130 ก็สูงแล้ว?

ถ้าลองค้นเป็นภาษาอังกฤษ จะเจอว่าอเมริกาใช้เส้นแบ่งที่ต่ำกว่าเรา แนวทางล่าสุดปี 2025 ของ American Heart Association และ American College of Cardiology แบ่งไว้แบบนี้

เห็นความต่างไหมครับ? ค่า 135/85 ที่ไทยเรียกว่า “ปกติค่อนไปทางสูง” อเมริกาเรียกว่าเป็นความดันสูงระยะที่ 1 ไปแล้ว แต่ทั้งสองฝั่งมองตรงกันเรื่องหนึ่งคือ ยิ่งตัวเลขต่ำกว่า 120/80 เท่าไหร่ ก็ยิ่งดีต่อหลอดเลือดเท่านั้น และแนวทางอเมริกาปีล่าสุดก็ตั้งเป้าหมายของการรักษาไว้ที่ต่ำกว่า 130/80 สำหรับผู้ใหญ่ส่วนใหญ่

แล้วคนไทยควรใช้เกณฑ์ไหน? คำตอบคือยึดเกณฑ์ไทยเป็นหลักครับ เพราะแพทย์ที่ดูแลเราใช้แนวทางนี้ แต่ถ้าค่าเริ่มเกิน 130/85 อย่ารอให้ถึง 140 ค่อยขยับ ช่วงนี้แหละคือช่วงที่ปรับพฤติกรรมแล้วได้ผลดีที่สุด

Chapter 4

ความดันปกติของแต่ละช่วงอายุ
ต่างกันจริงไหม?

อันนี้ต้องพูดกันตรง ๆ ครับ ตารางค่าความดันตามอายุที่เห็นกันเกลื่อนอินเทอร์เน็ต ส่วนใหญ่เป็นค่าเฉลี่ยที่พบในแต่ละช่วงวัย ไม่ใช่เป้าหมายที่ควรเป็น เกณฑ์วินิจฉัยของผู้ใหญ่ใช้ชุดเดียวกันหมด ไม่ว่าจะอายุ 30 หรือ 75

สิ่งที่ต่างกันจริง ๆ คือเป้าหมายในการคุมของแต่ละคน ซึ่งแพทย์จะดูจากโรคประจำตัวและความแข็งแรงโดยรวมด้วย

พูดง่าย ๆ คือ อย่าไปเทียบตัวเลขกับเพื่อนวัยเดียวกันครับ ให้เทียบกับเป้าหมายที่แพทย์ตั้งไว้ให้เราเอง

Chapter 5

แล้วความดันต่ำล่ะ
ต่ำแค่ไหนถึงต้องกังวล?

โดยทั่วไปถ้าวัดได้ต่ำกว่า 90/60 มม.ปรอท ถือว่าความดันต่ำ แต่ถ้าไม่มีอาการอะไรเลย ส่วนใหญ่ก็ไม่ได้อันตราย บางคนความดันพื้นฐานต่ำอยู่แล้วตั้งแต่หนุ่มสาว

ที่ต้องระวังคือกลุ่มที่มีอาการร่วมด้วย เช่น หน้ามืด ตาลาย ใจสั่น เพลียผิดปกติ หรือเป็นลม โดยเฉพาะผู้สูงอายุที่ลุกจากเตียงหรือเก้าอี้เร็ว ๆ แล้ววูบ ซึ่งเรียกว่าความดันตกขณะเปลี่ยนท่า

เรื่องนี้เราเจอบ่อยมากในศูนย์ฟื้นฟู เพราะการวูบครั้งเดียวอาจจบด้วยกระดูกสะโพกหักและนอนติดเตียง วิธีที่เราสอนครอบครัวคือให้ลุกเป็นสามจังหวะ นอนแล้วนั่งขอบเตียงสัก 1 นาที นั่งแล้วยืนค้างไว้อีกสักครู่ ค่อยเริ่มเดิน แค่นี้ก็ลดอุบัติเหตุไปได้เยอะแล้ว

Chapter 6

วัดความดันที่บ้านยังไง
ให้ได้ค่าที่เชื่อถือได้?

ค่าที่วัดที่บ้านมักต่ำกว่าที่โรงพยาบาลประมาณ 5 มม.ปรอท เพราะไม่มีความตื่นเต้นแบบตอนเจอหมอ เกณฑ์ของการวัดที่บ้านจึงต่างกันนิดหน่อย

สมุดจดค่านี่แหละครับที่มีค่ากับหมอมากที่สุด เพราะมันบอกแนวโน้มได้ดีกว่าค่าครั้งเดียวที่วัดในห้องตรวจ บางคนวัดที่บ้านปกติดี แต่พอมาถึงโรงพยาบาลค่าพุ่ง เรียกว่า white coat hypertension ส่วนบางคนกลับกัน คือที่โรงพยาบาลปกติ แต่ที่บ้านสูง แบบหลังนี่อันตรายกว่า เพราะกว่าจะรู้ตัวก็ปล่อยไว้นานแล้ว

Chapter 7

ความดันกับโรคหลอดเลือดสมอง
เกี่ยวกันแค่ไหน?

ความดันโลหิตสูงคือปัจจัยเสี่ยงอันดับต้น ๆ ของโรคหลอดเลือดสมอง ทั้งแบบตีบและแบบแตก ความน่ากลัวคือมันแทบไม่แสดงอาการอะไรเลยจนกว่าจะเกิดเรื่อง หลายครอบครัวที่เรารับดูแลเพิ่งมารู้ว่าคุณพ่อคุณแม่ความดันสูง ก็ตอนที่นอนอยู่ในห้องฉุกเฉินแล้ว

ที่ศูนย์ เราวัดความดันก่อนฝึก ระหว่างฝึก และหลังฝึกทุกครั้ง ไม่ใช่แค่พิธีกรรม แต่เพราะค่าที่ขึ้นผิดปกติระหว่างฝึกเป็นสัญญาณว่าต้องหยุดพักหรือปรับโปรแกรม

อีกเรื่องที่เจอบ่อยจนต้องเตือนคือ พอวัดแล้วค่าปกติติดกันหลายวัน ญาติก็เริ่มลดยาหรือหยุดยาให้ผู้ป่วยเอง ทั้งที่ค่าที่ปกตินั้นเกิดจากยาที่กำลังออกฤทธิ์อยู่ พอหยุดปุ๊บความดันก็เด้งกลับ และรอบนี้เสี่ยงกว่าเดิม เพราะหลอดเลือดผ่านการบาดเจ็บมาแล้วครั้งหนึ่ง

อ่านต่อเรื่องการฟื้นฟูหลังสโตรกได้ที่ กายภาพสโตรก ทำยังไงให้กลับมาใกล้เคียงปกติ และสัญญาณเตือนระยะแรกที่ เส้นเลือดในสมองตีบ อาการเริ่มแรก

Chapter 8

ค่าแบบไหนที่ต้องไปหาหมอ
และแบบไหนคือฉุกเฉิน?

ส่วนกรณีที่ควรนัดพบแพทย์ในเร็ว ๆ นี้ คือวัดที่บ้านแล้วได้เกิน 135/85 ติดต่อกันหลายวัน หรือค่าเหวี่ยงขึ้นลงแรงผิดปกติ หรือมีอาการเวียนหัว ใจสั่น บวมที่ขาร่วมด้วย

Chapter 9

ปรับพฤติกรรมเองได้แค่ไหน?

ข่าวดีคือความดันตอบสนองกับการปรับพฤติกรรมได้ดีมาก โดยเฉพาะในกลุ่มที่ค่ายังไม่สูงจนต้องใช้ยา

แต่ย้ำอีกครั้งนะครับ ปรับพฤติกรรมคือของคู่กับยา ไม่ใช่ของแทนยา คนที่หมอสั่งยาแล้ว ให้กินต่อเนื่องและไปตามนัด ถ้าคุมได้ดีจริง แพทย์จะเป็นคนลดยาให้เอง

FAQ

คำถามที่พบบ่อย

ความดันปกติเท่าไหร่?

ผู้ใหญ่ทั่วไป ค่าที่ดีที่สุดคือต่ำกว่า 120/80 มม.ปรอท ส่วนช่วง 120-129/80-84 ยังถือว่าปกติ ถ้าวัดที่สถานพยาบาลแล้วได้ตั้งแต่ 140/90 ขึ้นไป ถือว่าเข้าเกณฑ์ความดันโลหิตสูงตามแนวทางของไทย

ความดัน 130/85 สูงไหม?

ยังไม่ถือว่าเป็นโรคความดันโลหิตสูงตามเกณฑ์ไทย แต่จัดอยู่ในกลุ่มปกติค่อนไปทางสูง (130-139/85-89) เป็นสัญญาณว่าควรเริ่มลดเค็ม ขยับร่างกาย และวัดความดันที่บ้านเป็นประจำ

ความดันที่วัดที่บ้านกับที่โรงพยาบาลต่างกันปกติไหม?

ปกติครับ ค่าที่บ้านมักต่ำกว่าที่สถานพยาบาลประมาณ 5 มม.ปรอท เกณฑ์ความดันสูงของการวัดที่บ้านจึงอยู่ที่ประมาณ 135/85 ขึ้นไป ไม่ใช่ 140/90

ผู้สูงอายุ ความดันควรอยู่ที่เท่าไหร่?

ใช้เกณฑ์วินิจฉัยเดียวกับผู้ใหญ่ทั่วไป แต่เป้าหมายในการคุมของแต่ละคนไม่เท่ากัน ขึ้นกับโรคประจำตัวและความแข็งแรงโดยรวม ในผู้สูงอายุที่เปราะบาง แพทย์มักไม่กดให้ต่ำเกินไปเพราะเสี่ยงหน้ามืดและหกล้ม

ความดันต่ำเท่าไหร่ถึงเรียกว่าต่ำ?

โดยทั่วไปต่ำกว่า 90/60 มม.ปรอท ถือว่าต่ำ ถ้าไม่มีอาการมักไม่อันตราย แต่ถ้ามีหน้ามืด ใจสั่น เพลียผิดปกติ หรือเป็นลม ควรไปพบแพทย์

ความดันสูงเท่าไหร่ถึงเสี่ยงโรคหลอดเลือดสมอง?

ความเสี่ยงค่อย ๆ เพิ่มขึ้นตามระดับความดัน ไม่ได้มีเส้นตายตัวเส้นเดียว แต่ยิ่งคุมได้ใกล้เป้าหมายที่แพทย์ตั้งไว้ ความเสี่ยงยิ่งลดลง ส่วนค่าตั้งแต่ 180/110 ขึ้นไปพร้อมอาการผิดปกติ ถือเป็นภาวะฉุกเฉินที่ต้องไปโรงพยาบาลทันที

วัดความดันตอนไหนดีที่สุด?

วัดเวลาเดิมทุกวัน เช้าหลังตื่นนอนก่อนกินยาและอาหาร กับช่วงก่อนนอน นั่งพัก 5 นาทีก่อนวัด และวัด 2 ครั้งห่างกัน 1 นาที แล้วใช้ค่าเฉลี่ย

กินยาลดความดันแล้วค่าปกติ หยุดยาเองได้ไหม?

ไม่ควรครับ ค่าที่ปกติคือผลของยาที่กำลังออกฤทธิ์อยู่ การหยุดยาเองทำให้ความดันเด้งกลับขึ้นไปและเพิ่มความเสี่ยงหลอดเลือดสมอง ถ้าอยากลดยา ให้คุยกับแพทย์เพื่อปรับตามค่าที่วัดได้จริง