บทความสุขภาพ · โรคหลอดเลือดสมอง
เลือดออกในสมอง
รู้ให้ไว รักษาให้ทัน
เลือดออกในสมองและเลือดคั่งในสมองต่างกันอย่างไร อาการแบบไหนต้องรีบไปโรงพยาบาล โอกาสรอด และเส้นทางการฟื้นฟู
อัปเดตและเรียบเรียงใหม่โดย Thanawat Suzuki · เขียนครั้งแรกโดย Navarat · ตรวจทานโดย Miri Kinjo, Operation Manager / Occupational Therapist · อัปเดต พฤศจิกายน 2569
ทุกนาทีที่ก้อนเลือดขยาย คือเนื้อสมองที่เสียไป
เลือดออกในสมองเป็นสโตรกชนิดที่รุนแรงที่สุดชนิดหนึ่ง เกิดขึ้นทันทีโดยไม่มีสัญญาณเตือน และพบในคนเอเชียมากกว่าคนตะวันตกราว 2 เท่า บทความนี้สรุปว่าทั้งสองภาวะคืออะไร เกิดจากอะไร อาการแบบไหนต้องโทร 1669 รักษาอย่างไร มีโอกาสรอดแค่ไหน และการฟื้นฟูช่วยให้ผู้ป่วยกลับมาใช้ชีวิตได้อย่างไร
สรุปสั้น ๆ
- ICH คือหลอดเลือดในเนื้อสมองแตก เลือดคั่งเป็นก้อนกดเบียดสมอง
- สาเหตุหลัก คือความดันโลหิตสูง รองลงมาคือหลอดเลือดเสื่อม ยาละลายลิ่มเลือด และอุบัติเหตุ
- อาการ ปวดหัวรุนแรงทันที อาเจียน อ่อนแรงครึ่งซีก ซึมลง ต้องโทร 1669
- ความรุนแรง เสียชีวิตราว 40% ภายใน 1 เดือน ผู้รอดชีวิตจำนวนมากต้องฟื้นฟูต่อ
- ฟื้นฟู ช่วง 3–6 เดือนแรกสำคัญที่สุด
เริ่มจากความเข้าใจ
เลือดออกในสมอง คืออะไร
เลือดออกในสมอง (Intracerebral Hemorrhage หรือ ICH) คือภาวะที่หลอดเลือดเล็ก ๆ ในเนื้อสมองแตก เลือดจึงไหลเข้าไปในเนื้อสมองและจับตัวเป็นก้อน ก้อนเลือดนี้กดเบียดเนื้อสมองรอบ ๆ ทำให้สมองบวมและเสียหาย ผู้ป่วยจึงมีอาการทันที เช่น ปวดหัวรุนแรง แขนขาอ่อนแรงครึ่งซีก หรือซึมลง ภาวะนี้เป็นหนึ่งในชนิดของสโตรกแตก และเป็นภาวะฉุกเฉินที่ต้องรักษาทันที
เลือดออกในสมอง กับ เลือดคั่งในสมอง ต่างกันไหม
สองคำนี้มักใช้ปนกัน คำแรกหมายถึงเหตุการณ์ที่หลอดเลือดแตก ส่วนคำหลังหมายถึงก้อนเลือด (Hematoma) ที่ค้างอยู่หลังจากเลือดออก แพทย์จะแบ่งตามตำแหน่งที่เลือดไปคั่ง ซึ่งมีสาเหตุและการรักษาต่างกัน
| ตำแหน่ง | ชื่อทางการแพทย์ | สาเหตุที่พบบ่อย |
|---|---|---|
| ในเนื้อสมอง | Intracerebral Hemorrhage (ICH) | ความดันโลหิตสูง หลอดเลือดเปราะในผู้สูงอายุ |
| ใต้เยื่อหุ้มสมองชั้นกลาง | Subarachnoid Hemorrhage (SAH) | หลอดเลือดโป่งพองแตก |
| ใต้เยื่อหุ้มสมองชั้นนอก | Subdural Hematoma | ล้มหัวกระแทก พบบ่อยในผู้สูงอายุ |
| ระหว่างกะโหลกกับเยื่อหุ้มสมอง | Epidural Hematoma | อุบัติเหตุรุนแรงที่ศีรษะ |
อ่านเพิ่มเติมเรื่องเลือดออกใต้เยื่อหุ้มสมอง (SAH) และภาวะเลือดคั่งจากอุบัติเหตุ
ตัวเลขที่ควรรู้
- ทั่วโลก ราว 28% ของสโตรกรายใหม่เป็นเลือดออกในเนื้อสมอง
- ผู้ป่วยกลุ่มนี้ เสียชีวิตราว 40% ภายใน 1 เดือน (ค่ากลางจากงานวิจัยทั่วโลก)
- คนเอเชียพบภาวะนี้มากกว่าคนผิวขาวราว 2 เท่า (51.8 เทียบกับ 24.2 ต่อประชากรแสนคนต่อปี)
- ที่ญี่ปุ่น อัตราเสียชีวิตใน 1 เดือนต่ำกว่าที่อื่นมาก (16.7% เทียบกับ 42.3%) สะท้อนว่าระบบดูแลที่ดีช่วยได้จริง
ที่มา: World Stroke Organization (2022) และ van Asch et al., Lancet Neurology (2010)
ต้นเหตุ
เลือดออกในสมอง เกิดจากอะไร
สาเหตุที่พบบ่อยที่สุดคือความดันโลหิตสูงที่คุมไม่ได้เป็นเวลานาน ทำให้ผนังหลอดเลือดเล็กในสมองเปราะและแตกง่าย สาเหตุอื่น ๆ ได้แก่
- ความดันโลหิตสูง สาเหตุอันดับหนึ่ง โดยเฉพาะคนที่ไม่รู้ตัว หรือกินยาไม่สม่ำเสมอ
- หลอดเลือดเสื่อมตามอายุ มีโปรตีนอะไมลอยด์ไปสะสมที่ผนังหลอดเลือดในผู้สูงอายุ
- หลอดเลือดผิดปกติแต่กำเนิด เช่น AVM หรือหลอดเลือดโป่งพอง
- ยาต้านการแข็งตัวของเลือด เมื่อระดับยาสูงเกินไป
- อุบัติเหตุที่ศีรษะ เช่น ล้มหัวฟาดพื้น หรือรถชน
- ดื่มแอลกอฮอล์หนัก หรือใช้สารเสพติดกลุ่มกระตุ้น
- เนื้องอกในสมอง ซึ่งพบได้น้อย
ล้มหัวฟาดพื้น ต้องระวังเลือดคั่งในสมองแค่ไหน
ผู้สูงอายุที่ล้มหัวกระแทก อาจยังดูปกติในวันแรก แต่เลือดค่อย ๆ ซึมออกใต้เยื่อหุ้มสมอง จนเกิดอาการหลังผ่านไปหลายวันหรือหลายสัปดาห์ สังเกตอาการเหล่านี้
- ปวดหัวมากขึ้นเรื่อย ๆ หรือปวดไม่หาย
- ซึม ง่วงผิดปกติ หรือสับสน
- แขนขาอ่อนแรงข้างหนึ่ง หรือเดินเซมากขึ้น
- อาเจียนพุ่ง หรือชัก
ถ้ามีอาการเหล่านี้ หรือผู้ป่วยกินยาละลายลิ่มเลือดอยู่ ควรพบแพทย์ทันทีแม้อาการจะดูเล็กน้อย
สังเกตให้ไว
อาการเลือดออกในสมอง และเลือดคั่งในสมอง
อาการมักเกิดขึ้นทันทีและแย่ลงเร็วภายในไม่กี่นาทีถึงไม่กี่ชั่วโมง เพราะก้อนเลือดยังขยายตัวได้
- ปวดหัวรุนแรงทันที แบบที่ไม่เคยเป็นมาก่อน
- คลื่นไส้ อาเจียน
- แขนขาอ่อนแรงหรือชาครึ่งซีก ปากเบี้ยว
- พูดไม่ชัด พูดไม่ออก หรือฟังไม่เข้าใจ
- ตามัว เห็นภาพซ้อน
- ชัก
- ซึมลง เรียกไม่ค่อยรู้สึกตัว หรือหมดสติ
โทร 1669 ทันที
ภาวะนี้แยกจากสโตรกตีบด้วยตาเปล่าไม่ได้ ต้องใช้ CT สมองเท่านั้น ให้จดเวลาที่เริ่มมีอาการ จัดผู้ป่วยนอนตะแคงถ้าอาเจียน ห้ามให้กินยา น้ำ หรืออาหาร และห้ามให้ยาแอสไพรินเอง เพราะอาจทำให้เลือดออกมากขึ้น
การรักษา
เลือดออกในสมอง รักษาอย่างไร
เป้าหมายในช่วงแรกคือหยุดไม่ให้ก้อนเลือดขยาย และลดความดันในกะโหลกศีรษะ
- ลดความดันโลหิต อย่างรวดเร็วและควบคุมให้คงที่
- แก้ฤทธิ์ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ถ้าผู้ป่วยกินยาอยู่
- ผ่าตัดเอาก้อนเลือดออก หรือใส่สายระบายน้ำในโพรงสมอง ในผู้ป่วยบางราย
- ดูแลในหอผู้ป่วยวิกฤต เฝ้าระวังสมองบวม การหายใจ และภาวะแทรกซ้อน
ไม่ใช่ทุกคนต้องผ่าตัด แพทย์จะพิจารณาจากขนาดและตำแหน่งของก้อนเลือด ระดับความรู้สึกตัว และอายุของผู้ป่วย
มองไปข้างหน้า
เลือดออกในสมอง โอกาสรอด และหายได้ไหม
โอกาสรอดขึ้นกับขนาดและตำแหน่งของก้อนเลือด ระดับความรู้สึกตัวตอนมาถึงโรงพยาบาล อายุ และโรคประจำตัว ผู้ที่รอดชีวิตจำนวนมากยังมีความพิการหลงเหลือ เช่น อ่อนแรงครึ่งซีก พูดลำบาก หรือกลืนลำบาก แต่ก็ฟื้นตัวได้ดีขึ้นมากด้วยการฟื้นฟูที่ต่อเนื่อง
ปัจจัยที่แพทย์ใช้ประเมินโอกาสรอดและการฟื้นตัว ได้แก่
- ปริมาณเลือดที่ออก ยิ่งก้อนใหญ่ ความเสี่ยงยิ่งสูง
- ตำแหน่ง เช่น ก้านสมอง มักรุนแรงกว่าตำแหน่งอื่น
- ระดับความรู้สึกตัวตอนมาถึงโรงพยาบาล
- มีเลือดแตกเข้าโพรงน้ำในสมองหรือไม่
- อายุ และโรคประจำตัว
ระยะเวลาโดยประมาณของแต่ละช่วงมีดังนี้
- ช่วงโรงพยาบาล ส่วนใหญ่ราว 1–3 สัปดาห์ ขึ้นกับความรุนแรง
- ก้อนเลือด ร่างกายจะค่อย ๆ ดูดซึมไปเองภายในหลายสัปดาห์
- ช่วงฟื้นตัวเร็วที่สุด คือ 3–6 เดือนแรก และยังพัฒนาต่อได้ถึง 1 ปีหรือนานกว่า

ครอบครัวเตรียมอะไรได้บ้างระหว่างอยู่โรงพยาบาล
- จดรายการยาและโรคประจำตัวทั้งหมดให้ทีมแพทย์
- ถามแพทย์ว่าผู้ป่วยกลืนได้ปลอดภัยหรือยัง ก่อนป้อนอาหารหรือน้ำ
- ขอให้ทีมสอนวิธีพลิกตัว จัดท่า และย้ายตัวที่ถูกต้อง
- วางแผนที่พักหลังออกจากโรงพยาบาล ว่าจะดูแลที่บ้าน หรือพักฟื้นที่ศูนย์ฟื้นฟู
- ดูแลสุขภาพใจของตัวเอง และแบ่งเวรดูแลกับคนในครอบครัว
ฟื้นฟูให้ตรงจุด
การฟื้นฟูผู้ป่วยหลังสโตรกแตก
เมื่อแพทย์ประเมินว่าอาการคงที่แล้ว ควรเริ่มฟื้นฟูให้เร็วที่สุด เพราะสมองอยู่ในช่วงที่พร้อมเรียนรู้ การฟื้นฟูที่ดีต้องใช้หลายวิชาชีพร่วมกัน
| เป้าหมาย | ผู้ดูแลหลัก | ตัวอย่างการฝึก |
|---|---|---|
| ลุกนั่ง ยืน เดิน | นักกายภาพบำบัด | ฝึกทรงตัว ฝึกเดินกับราวหรือไม้เท้า |
| กิจวัตรประจำวัน | นักกิจกรรมบำบัด | ฝึกใช้มือ แต่งตัว อาบน้ำ กินข้าว |
| การกลืน | ทีมฟื้นฟูร่วมกับแพทย์ | ปรับความข้นอาหาร ฝึกท่ากลืน |
| ความดันและยา | พยาบาล | วัดความดัน จัดยา เฝ้าระวังอาการ |
อ่านเพิ่มเติมเรื่องการประเมินการกลืนในผู้ป่วยสโตรก และบริการกายภาพบำบัดของ PNKG

ภาวะแทรกซ้อนที่ต้องระวังในช่วงฟื้นฟู
- ปอดอักเสบ จากการสำลัก หรือนอนนาน
- แผลกดทับ ที่ก้นกบ สะโพก และส้นเท้า
- ลิ่มเลือดที่ขา จากการไม่ได้ขยับ
- ข้อติด และกล้ามเนื้อเกร็ง
- ไหล่ข้างอ่อนแรงหลุดหรือปวด
- ภาวะซึมเศร้า ทั้งในผู้ป่วย และคนดูแล
- ชัก ซึ่งพบได้ในบางราย
ทีมฟื้นฟูที่ดีจะช่วยป้องกันภาวะเหล่านี้ไปพร้อมกับการฝึก ไม่ใช่รอให้เกิดแล้วค่อยแก้
ป้องกันซ้ำ
ป้องกันการเกิดซ้ำ
- คุมความดันให้ได้ตามเป้า วัดที่บ้านทุกวัน และกินยาสม่ำเสมอ
- งดหรือลดแอลกอฮอล์ และเลิกบุหรี่
- ปรึกษาแพทย์ทุกครั้งก่อนเริ่มหรือหยุดยาละลายลิ่มเลือด
- จัดบ้านให้ปลอดภัย ลดความเสี่ยงล้มในผู้สูงอายุ
- ไปตามนัดและตรวจติดตามอย่างต่อเนื่อง
ดูแลต่อเนื่อง
ฟื้นฟูต่อเนื่องที่ PNKG
PNKG Recovery and Elder Care ดูแลผู้ป่วยหลังออกจากโรงพยาบาลด้วยทีมพยาบาล นักกายภาพบำบัด และนักกิจกรรมบำบัด วางโปรแกรมฟื้นฟูเฉพาะบุคคล ควบคุมความดันอย่างใกล้ชิด และช่วยครอบครัววางแผนการดูแลระยะยาว ทั้งแบบพักฟื้นที่ศูนย์และกลับไปใช้ชีวิตที่บ้าน
ตอบให้ชัด
คำถามที่พบบ่อย
เลือดออกในสมอง หายได้ไหม
ผู้ป่วยจำนวนมากรอดชีวิตและฟื้นตัวได้ แต่ระดับการฟื้นตัวต่างกันมาก ขึ้นกับขนาดและตำแหน่งของก้อนเลือด อายุ และการฟื้นฟู งานวิจัยรวบรวมพบว่าผู้ป่วยราว 12–39% กลับมาช่วยเหลือตัวเองได้ การฟื้นฟูต่อเนื่องในช่วง 3–6 เดือนแรกช่วยเพิ่มโอกาสได้มาก
เลือดออกในสมอง โอกาสรอดเท่าไหร่
ค่ากลางจากงานวิจัยทั่วโลกพบว่าผู้ป่วยเสียชีวิตราว 40% ภายใน 1 เดือน หมายความว่าราว 6 ใน 10 คนรอดชีวิต โอกาสรอดดีกว่าเมื่อก้อนเลือดเล็ก ผู้ป่วยรู้สึกตัวดีตอนมาถึงโรงพยาบาล และได้รับการรักษาเร็ว
เลือดออกในสมอง กี่วันหาย
ช่วงอยู่โรงพยาบาลมักราว 1–3 สัปดาห์ ก้อนเลือดจะค่อย ๆ ถูกดูดซึมในหลายสัปดาห์ ส่วนการฟื้นตัวของร่างกายเร็วที่สุดใน 3–6 เดือนแรก และพัฒนาต่อได้ถึง 1 ปีหรือนานกว่า
ICH โรคคืออะไร
ICH ย่อมาจาก Intracerebral Hemorrhage หรือเลือดออกในเนื้อสมอง เป็นสโตรกชนิดเลือดออก เกิดจากหลอดเลือดเล็กในสมองแตก ส่วนใหญ่สัมพันธ์กับความดันโลหิตสูง
ล้มหัวฟาดพื้น อาการเลือดคั่งในสมองเป็นอย่างไร
อาจปวดหัวมากขึ้นเรื่อย ๆ ซึม สับสน อาเจียน แขนขาอ่อนแรงข้างหนึ่ง หรือชัก ในผู้สูงอายุอาการอาจเริ่มหลังล้มหลายวันถึงหลายสัปดาห์ ถ้ามีอาการเหล่านี้ควรพบแพทย์ทันที
เลือดออกในสมองจากอุบัติเหตุ ต่างจากที่เกิดจากความดันอย่างไร
จากอุบัติเหตุ เลือดมักคั่งใต้เยื่อหุ้มสมองหรือระหว่างกะโหลกกับเยื่อหุ้มสมอง ส่วนที่เกิดจากความดันสูง เลือดจะออกในเนื้อสมองเอง การรักษาและการผ่าตัดจึงต่างกัน แต่ทั้งสองแบบเป็นภาวะฉุกเฉิน
ผู้ป่วยต้องผ่าตัดทุกคนไหม
ไม่ทุกคน ผู้ป่วยหลายรายรักษาด้วยการคุมความดันและดูแลในหอผู้ป่วยวิกฤต แพทย์จะพิจารณาผ่าตัดเมื่อก้อนเลือดใหญ่ อยู่ในตำแหน่งที่กดเบียดสมองมาก หรือมีน้ำคั่งในโพรงสมอง
แหล่งอ้างอิง
ข้อมูลในบทความนี้เรียบเรียงจากแหล่งข้อมูลทางการแพทย์ที่เชื่อถือได้ และใช้เพื่อการศึกษาเท่านั้น ไม่ใช้แทนการวินิจฉัยของแพทย์
- van Asch CJ, et al. Incidence, case fatality, and functional outcome of intracerebral haemorrhage. Lancet Neurology. 2010.
- American Heart Association/American Stroke Association. 2022 Guideline for the Management of Patients With Spontaneous Intracerebral Hemorrhage.
- World Stroke Organization. Global Stroke Fact Sheet 2022.
- กรมควบคุมโรค. สถานการณ์โรคหลอดเลือดสมอง ปี 2567 (เผยแพร่ผ่านกรุงเทพธุรกิจ)
บทความนี้เขียนครั้งแรกโดย Navarat · อัปเดตและเรียบเรียงใหม่โดย Thanawat Suzuki · ตรวจทานโดย Miri Kinjo, Operation Manager / Occupational Therapist, PNKG Recovery and Elder Care
ฟื้นฟูหลังสโตรกแตก เริ่มได้เร็วกว่าที่คิด
PNKG Recovery and Elder Care ดูแลผู้ป่วยหลังออกจากโรงพยาบาลด้วยทีมสหวิชาชีพ และแพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านฟื้นฟู
ปรึกษาทีม PNKG โทร 080-910-2124