บทความสุขภาพ · โรคหลอดเลือดสมอง

เลือดออกในสมอง
รู้ให้ไว รักษาให้ทัน

เลือดออกในสมองและเลือดคั่งในสมองต่างกันอย่างไร อาการแบบไหนต้องรีบไปโรงพยาบาล โอกาสรอด และเส้นทางการฟื้นฟู

อัปเดตและเรียบเรียงใหม่โดย Thanawat Suzuki · เขียนครั้งแรกโดย Navarat · ตรวจทานโดย Miri Kinjo, Operation Manager / Occupational Therapist · อัปเดต พฤศจิกายน 2569

ทุกนาทีที่ก้อนเลือดขยาย คือเนื้อสมองที่เสียไป

เลือดออกในสมองเป็นสโตรกชนิดที่รุนแรงที่สุดชนิดหนึ่ง เกิดขึ้นทันทีโดยไม่มีสัญญาณเตือน และพบในคนเอเชียมากกว่าคนตะวันตกราว 2 เท่า บทความนี้สรุปว่าทั้งสองภาวะคืออะไร เกิดจากอะไร อาการแบบไหนต้องโทร 1669 รักษาอย่างไร มีโอกาสรอดแค่ไหน และการฟื้นฟูช่วยให้ผู้ป่วยกลับมาใช้ชีวิตได้อย่างไร

สรุปสั้น ๆ

  • ICH คือหลอดเลือดในเนื้อสมองแตก เลือดคั่งเป็นก้อนกดเบียดสมอง
  • สาเหตุหลัก คือความดันโลหิตสูง รองลงมาคือหลอดเลือดเสื่อม ยาละลายลิ่มเลือด และอุบัติเหตุ
  • อาการ ปวดหัวรุนแรงทันที อาเจียน อ่อนแรงครึ่งซีก ซึมลง ต้องโทร 1669
  • ความรุนแรง เสียชีวิตราว 40% ภายใน 1 เดือน ผู้รอดชีวิตจำนวนมากต้องฟื้นฟูต่อ
  • ฟื้นฟู ช่วง 3–6 เดือนแรกสำคัญที่สุด

เริ่มจากความเข้าใจ

เลือดออกในสมอง คืออะไร

เลือดออกในสมอง (Intracerebral Hemorrhage หรือ ICH) คือภาวะที่หลอดเลือดเล็ก ๆ ในเนื้อสมองแตก เลือดจึงไหลเข้าไปในเนื้อสมองและจับตัวเป็นก้อน ก้อนเลือดนี้กดเบียดเนื้อสมองรอบ ๆ ทำให้สมองบวมและเสียหาย ผู้ป่วยจึงมีอาการทันที เช่น ปวดหัวรุนแรง แขนขาอ่อนแรงครึ่งซีก หรือซึมลง ภาวะนี้เป็นหนึ่งในชนิดของสโตรกแตก และเป็นภาวะฉุกเฉินที่ต้องรักษาทันที

เลือดออกในสมอง กับ เลือดคั่งในสมอง ต่างกันไหม

สองคำนี้มักใช้ปนกัน คำแรกหมายถึงเหตุการณ์ที่หลอดเลือดแตก ส่วนคำหลังหมายถึงก้อนเลือด (Hematoma) ที่ค้างอยู่หลังจากเลือดออก แพทย์จะแบ่งตามตำแหน่งที่เลือดไปคั่ง ซึ่งมีสาเหตุและการรักษาต่างกัน

ตำแหน่งชื่อทางการแพทย์สาเหตุที่พบบ่อย
ในเนื้อสมองIntracerebral Hemorrhage (ICH)ความดันโลหิตสูง หลอดเลือดเปราะในผู้สูงอายุ
ใต้เยื่อหุ้มสมองชั้นกลางSubarachnoid Hemorrhage (SAH)หลอดเลือดโป่งพองแตก
ใต้เยื่อหุ้มสมองชั้นนอกSubdural Hematomaล้มหัวกระแทก พบบ่อยในผู้สูงอายุ
ระหว่างกะโหลกกับเยื่อหุ้มสมองEpidural Hematomaอุบัติเหตุรุนแรงที่ศีรษะ

อ่านเพิ่มเติมเรื่องเลือดออกใต้เยื่อหุ้มสมอง (SAH) และภาวะเลือดคั่งจากอุบัติเหตุ

ตัวเลขที่ควรรู้

  • ทั่วโลก ราว 28% ของสโตรกรายใหม่เป็นเลือดออกในเนื้อสมอง
  • ผู้ป่วยกลุ่มนี้ เสียชีวิตราว 40% ภายใน 1 เดือน (ค่ากลางจากงานวิจัยทั่วโลก)
  • คนเอเชียพบภาวะนี้มากกว่าคนผิวขาวราว 2 เท่า (51.8 เทียบกับ 24.2 ต่อประชากรแสนคนต่อปี)
  • ที่ญี่ปุ่น อัตราเสียชีวิตใน 1 เดือนต่ำกว่าที่อื่นมาก (16.7% เทียบกับ 42.3%) สะท้อนว่าระบบดูแลที่ดีช่วยได้จริง

ที่มา: World Stroke Organization (2022) และ van Asch et al., Lancet Neurology (2010)

ต้นเหตุ

เลือดออกในสมอง เกิดจากอะไร

สาเหตุที่พบบ่อยที่สุดคือความดันโลหิตสูงที่คุมไม่ได้เป็นเวลานาน ทำให้ผนังหลอดเลือดเล็กในสมองเปราะและแตกง่าย สาเหตุอื่น ๆ ได้แก่

  • ความดันโลหิตสูง สาเหตุอันดับหนึ่ง โดยเฉพาะคนที่ไม่รู้ตัว หรือกินยาไม่สม่ำเสมอ
  • หลอดเลือดเสื่อมตามอายุ มีโปรตีนอะไมลอยด์ไปสะสมที่ผนังหลอดเลือดในผู้สูงอายุ
  • หลอดเลือดผิดปกติแต่กำเนิด เช่น AVM หรือหลอดเลือดโป่งพอง
  • ยาต้านการแข็งตัวของเลือด เมื่อระดับยาสูงเกินไป
  • อุบัติเหตุที่ศีรษะ เช่น ล้มหัวฟาดพื้น หรือรถชน
  • ดื่มแอลกอฮอล์หนัก หรือใช้สารเสพติดกลุ่มกระตุ้น
  • เนื้องอกในสมอง ซึ่งพบได้น้อย

ล้มหัวฟาดพื้น ต้องระวังเลือดคั่งในสมองแค่ไหน

ผู้สูงอายุที่ล้มหัวกระแทก อาจยังดูปกติในวันแรก แต่เลือดค่อย ๆ ซึมออกใต้เยื่อหุ้มสมอง จนเกิดอาการหลังผ่านไปหลายวันหรือหลายสัปดาห์ สังเกตอาการเหล่านี้

  • ปวดหัวมากขึ้นเรื่อย ๆ หรือปวดไม่หาย
  • ซึม ง่วงผิดปกติ หรือสับสน
  • แขนขาอ่อนแรงข้างหนึ่ง หรือเดินเซมากขึ้น
  • อาเจียนพุ่ง หรือชัก

ถ้ามีอาการเหล่านี้ หรือผู้ป่วยกินยาละลายลิ่มเลือดอยู่ ควรพบแพทย์ทันทีแม้อาการจะดูเล็กน้อย

สังเกตให้ไว

อาการเลือดออกในสมอง และเลือดคั่งในสมอง

อาการมักเกิดขึ้นทันทีและแย่ลงเร็วภายในไม่กี่นาทีถึงไม่กี่ชั่วโมง เพราะก้อนเลือดยังขยายตัวได้

  • ปวดหัวรุนแรงทันที แบบที่ไม่เคยเป็นมาก่อน
  • คลื่นไส้ อาเจียน
  • แขนขาอ่อนแรงหรือชาครึ่งซีก ปากเบี้ยว
  • พูดไม่ชัด พูดไม่ออก หรือฟังไม่เข้าใจ
  • ตามัว เห็นภาพซ้อน
  • ชัก
  • ซึมลง เรียกไม่ค่อยรู้สึกตัว หรือหมดสติ

โทร 1669 ทันที

ภาวะนี้แยกจากสโตรกตีบด้วยตาเปล่าไม่ได้ ต้องใช้ CT สมองเท่านั้น ให้จดเวลาที่เริ่มมีอาการ จัดผู้ป่วยนอนตะแคงถ้าอาเจียน ห้ามให้กินยา น้ำ หรืออาหาร และห้ามให้ยาแอสไพรินเอง เพราะอาจทำให้เลือดออกมากขึ้น

การรักษา

เลือดออกในสมอง รักษาอย่างไร

เป้าหมายในช่วงแรกคือหยุดไม่ให้ก้อนเลือดขยาย และลดความดันในกะโหลกศีรษะ

  • ลดความดันโลหิต อย่างรวดเร็วและควบคุมให้คงที่
  • แก้ฤทธิ์ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ถ้าผู้ป่วยกินยาอยู่
  • ผ่าตัดเอาก้อนเลือดออก หรือใส่สายระบายน้ำในโพรงสมอง ในผู้ป่วยบางราย
  • ดูแลในหอผู้ป่วยวิกฤต เฝ้าระวังสมองบวม การหายใจ และภาวะแทรกซ้อน

ไม่ใช่ทุกคนต้องผ่าตัด แพทย์จะพิจารณาจากขนาดและตำแหน่งของก้อนเลือด ระดับความรู้สึกตัว และอายุของผู้ป่วย

มองไปข้างหน้า

เลือดออกในสมอง โอกาสรอด และหายได้ไหม

โอกาสรอดขึ้นกับขนาดและตำแหน่งของก้อนเลือด ระดับความรู้สึกตัวตอนมาถึงโรงพยาบาล อายุ และโรคประจำตัว ผู้ที่รอดชีวิตจำนวนมากยังมีความพิการหลงเหลือ เช่น อ่อนแรงครึ่งซีก พูดลำบาก หรือกลืนลำบาก แต่ก็ฟื้นตัวได้ดีขึ้นมากด้วยการฟื้นฟูที่ต่อเนื่อง

ปัจจัยที่แพทย์ใช้ประเมินโอกาสรอดและการฟื้นตัว ได้แก่

  • ปริมาณเลือดที่ออก ยิ่งก้อนใหญ่ ความเสี่ยงยิ่งสูง
  • ตำแหน่ง เช่น ก้านสมอง มักรุนแรงกว่าตำแหน่งอื่น
  • ระดับความรู้สึกตัวตอนมาถึงโรงพยาบาล
  • มีเลือดแตกเข้าโพรงน้ำในสมองหรือไม่
  • อายุ และโรคประจำตัว

ระยะเวลาโดยประมาณของแต่ละช่วงมีดังนี้

  • ช่วงโรงพยาบาล ส่วนใหญ่ราว 1–3 สัปดาห์ ขึ้นกับความรุนแรง
  • ก้อนเลือด ร่างกายจะค่อย ๆ ดูดซึมไปเองภายในหลายสัปดาห์
  • ช่วงฟื้นตัวเร็วที่สุด คือ 3–6 เดือนแรก และยังพัฒนาต่อได้ถึง 1 ปีหรือนานกว่า
ผู้ป่วยหลังเลือดออกในสมองฝึกดื่มน้ำภายใต้การดูแลของนักบำบัด
การฝึกกลืนอย่างปลอดภัยภายใต้การดูแลของนักบำบัด ช่วยลดความเสี่ยงสำลักในผู้ป่วยกลุ่มนี้

ครอบครัวเตรียมอะไรได้บ้างระหว่างอยู่โรงพยาบาล

  • จดรายการยาและโรคประจำตัวทั้งหมดให้ทีมแพทย์
  • ถามแพทย์ว่าผู้ป่วยกลืนได้ปลอดภัยหรือยัง ก่อนป้อนอาหารหรือน้ำ
  • ขอให้ทีมสอนวิธีพลิกตัว จัดท่า และย้ายตัวที่ถูกต้อง
  • วางแผนที่พักหลังออกจากโรงพยาบาล ว่าจะดูแลที่บ้าน หรือพักฟื้นที่ศูนย์ฟื้นฟู
  • ดูแลสุขภาพใจของตัวเอง และแบ่งเวรดูแลกับคนในครอบครัว

ฟื้นฟูให้ตรงจุด

การฟื้นฟูผู้ป่วยหลังสโตรกแตก

เมื่อแพทย์ประเมินว่าอาการคงที่แล้ว ควรเริ่มฟื้นฟูให้เร็วที่สุด เพราะสมองอยู่ในช่วงที่พร้อมเรียนรู้ การฟื้นฟูที่ดีต้องใช้หลายวิชาชีพร่วมกัน

เป้าหมายผู้ดูแลหลักตัวอย่างการฝึก
ลุกนั่ง ยืน เดินนักกายภาพบำบัดฝึกทรงตัว ฝึกเดินกับราวหรือไม้เท้า
กิจวัตรประจำวันนักกิจกรรมบำบัดฝึกใช้มือ แต่งตัว อาบน้ำ กินข้าว
การกลืนทีมฟื้นฟูร่วมกับแพทย์ปรับความข้นอาหาร ฝึกท่ากลืน
ความดันและยาพยาบาลวัดความดัน จัดยา เฝ้าระวังอาการ

อ่านเพิ่มเติมเรื่องการประเมินการกลืนในผู้ป่วยสโตรก และบริการกายภาพบำบัดของ PNKG

ผู้ป่วยฝึกย้ายตัวจากรถเข็นไปเก้าอี้อย่างปลอดภัย
การฝึกย้ายตัวจากรถเข็นไปเก้าอี้อย่างปลอดภัย เป็นทักษะสำคัญในช่วงฟื้นฟู

ภาวะแทรกซ้อนที่ต้องระวังในช่วงฟื้นฟู

  • ปอดอักเสบ จากการสำลัก หรือนอนนาน
  • แผลกดทับ ที่ก้นกบ สะโพก และส้นเท้า
  • ลิ่มเลือดที่ขา จากการไม่ได้ขยับ
  • ข้อติด และกล้ามเนื้อเกร็ง
  • ไหล่ข้างอ่อนแรงหลุดหรือปวด
  • ภาวะซึมเศร้า ทั้งในผู้ป่วย และคนดูแล
  • ชัก ซึ่งพบได้ในบางราย

ทีมฟื้นฟูที่ดีจะช่วยป้องกันภาวะเหล่านี้ไปพร้อมกับการฝึก ไม่ใช่รอให้เกิดแล้วค่อยแก้

ป้องกันซ้ำ

ป้องกันการเกิดซ้ำ

  • คุมความดันให้ได้ตามเป้า วัดที่บ้านทุกวัน และกินยาสม่ำเสมอ
  • งดหรือลดแอลกอฮอล์ และเลิกบุหรี่
  • ปรึกษาแพทย์ทุกครั้งก่อนเริ่มหรือหยุดยาละลายลิ่มเลือด
  • จัดบ้านให้ปลอดภัย ลดความเสี่ยงล้มในผู้สูงอายุ
  • ไปตามนัดและตรวจติดตามอย่างต่อเนื่อง

ดูแลต่อเนื่อง

ฟื้นฟูต่อเนื่องที่ PNKG

PNKG Recovery and Elder Care ดูแลผู้ป่วยหลังออกจากโรงพยาบาลด้วยทีมพยาบาล นักกายภาพบำบัด และนักกิจกรรมบำบัด วางโปรแกรมฟื้นฟูเฉพาะบุคคล ควบคุมความดันอย่างใกล้ชิด และช่วยครอบครัววางแผนการดูแลระยะยาว ทั้งแบบพักฟื้นที่ศูนย์และกลับไปใช้ชีวิตที่บ้าน

ตอบให้ชัด

คำถามที่พบบ่อย

เลือดออกในสมอง หายได้ไหม

ผู้ป่วยจำนวนมากรอดชีวิตและฟื้นตัวได้ แต่ระดับการฟื้นตัวต่างกันมาก ขึ้นกับขนาดและตำแหน่งของก้อนเลือด อายุ และการฟื้นฟู งานวิจัยรวบรวมพบว่าผู้ป่วยราว 12–39% กลับมาช่วยเหลือตัวเองได้ การฟื้นฟูต่อเนื่องในช่วง 3–6 เดือนแรกช่วยเพิ่มโอกาสได้มาก

เลือดออกในสมอง โอกาสรอดเท่าไหร่

ค่ากลางจากงานวิจัยทั่วโลกพบว่าผู้ป่วยเสียชีวิตราว 40% ภายใน 1 เดือน หมายความว่าราว 6 ใน 10 คนรอดชีวิต โอกาสรอดดีกว่าเมื่อก้อนเลือดเล็ก ผู้ป่วยรู้สึกตัวดีตอนมาถึงโรงพยาบาล และได้รับการรักษาเร็ว

เลือดออกในสมอง กี่วันหาย

ช่วงอยู่โรงพยาบาลมักราว 1–3 สัปดาห์ ก้อนเลือดจะค่อย ๆ ถูกดูดซึมในหลายสัปดาห์ ส่วนการฟื้นตัวของร่างกายเร็วที่สุดใน 3–6 เดือนแรก และพัฒนาต่อได้ถึง 1 ปีหรือนานกว่า

ICH โรคคืออะไร

ICH ย่อมาจาก Intracerebral Hemorrhage หรือเลือดออกในเนื้อสมอง เป็นสโตรกชนิดเลือดออก เกิดจากหลอดเลือดเล็กในสมองแตก ส่วนใหญ่สัมพันธ์กับความดันโลหิตสูง

ล้มหัวฟาดพื้น อาการเลือดคั่งในสมองเป็นอย่างไร

อาจปวดหัวมากขึ้นเรื่อย ๆ ซึม สับสน อาเจียน แขนขาอ่อนแรงข้างหนึ่ง หรือชัก ในผู้สูงอายุอาการอาจเริ่มหลังล้มหลายวันถึงหลายสัปดาห์ ถ้ามีอาการเหล่านี้ควรพบแพทย์ทันที

เลือดออกในสมองจากอุบัติเหตุ ต่างจากที่เกิดจากความดันอย่างไร

จากอุบัติเหตุ เลือดมักคั่งใต้เยื่อหุ้มสมองหรือระหว่างกะโหลกกับเยื่อหุ้มสมอง ส่วนที่เกิดจากความดันสูง เลือดจะออกในเนื้อสมองเอง การรักษาและการผ่าตัดจึงต่างกัน แต่ทั้งสองแบบเป็นภาวะฉุกเฉิน

ผู้ป่วยต้องผ่าตัดทุกคนไหม

ไม่ทุกคน ผู้ป่วยหลายรายรักษาด้วยการคุมความดันและดูแลในหอผู้ป่วยวิกฤต แพทย์จะพิจารณาผ่าตัดเมื่อก้อนเลือดใหญ่ อยู่ในตำแหน่งที่กดเบียดสมองมาก หรือมีน้ำคั่งในโพรงสมอง

แหล่งอ้างอิง

ข้อมูลในบทความนี้เรียบเรียงจากแหล่งข้อมูลทางการแพทย์ที่เชื่อถือได้ และใช้เพื่อการศึกษาเท่านั้น ไม่ใช้แทนการวินิจฉัยของแพทย์

  1. van Asch CJ, et al. Incidence, case fatality, and functional outcome of intracerebral haemorrhage. Lancet Neurology. 2010.
  2. American Heart Association/American Stroke Association. 2022 Guideline for the Management of Patients With Spontaneous Intracerebral Hemorrhage.
  3. World Stroke Organization. Global Stroke Fact Sheet 2022.
  4. กรมควบคุมโรค. สถานการณ์โรคหลอดเลือดสมอง ปี 2567 (เผยแพร่ผ่านกรุงเทพธุรกิจ)

บทความนี้เขียนครั้งแรกโดย Navarat · อัปเดตและเรียบเรียงใหม่โดย Thanawat Suzuki · ตรวจทานโดย Miri Kinjo, Operation Manager / Occupational Therapist, PNKG Recovery and Elder Care

ฟื้นฟูหลังสโตรกแตก เริ่มได้เร็วกว่าที่คิด

PNKG Recovery and Elder Care ดูแลผู้ป่วยหลังออกจากโรงพยาบาลด้วยทีมสหวิชาชีพ และแพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านฟื้นฟู

ปรึกษาทีม PNKG โทร 080-910-2124

เราใช้คุกกี้เพื่อพัฒนาประสิทธิภาพ และประสบการณ์ที่ดีในการใช้เว็บไซต์ของคุณ คุณสามารถศึกษารายละเอียดได้ที่ นโยบายความเป็นส่วนตัว และสามารถจัดการความเป็นส่วนตัวเองได้ของคุณได้เองโดยคลิกที่ ตั้งค่า

ตั้งค่าความเป็นส่วนตัว

คุณสามารถเลือกการตั้งค่าคุกกี้โดยเปิด/ปิด คุกกี้ในแต่ละประเภทได้ตามความต้องการ ยกเว้น คุกกี้ที่จำเป็น

ยอมรับทั้งหมด
จัดการความเป็นส่วนตัว
  • เปิดใช้งานตลอด

บันทึกการตั้งค่า