นักกายภาพเยี่ยมบ้านครั้งแรก คือวันที่ทีมมาดูผู้ป่วยสโตรกและบ้านก่อนเริ่มฝึก หลายครอบครัวอยากรู้ก่อนตัดสินใจว่า “ถ้าให้นักกายภาพมาที่บ้าน เขาจะมาทำอะไรกันแน่”
ที่โปรแกรม HomeRecovery ของ PNKG เราใช้เวลากับครั้งแรกนานกว่าครั้งอื่น เพราะต้องดูทั้งร่างกายของผู้ป่วยและบ้านที่อยู่ แผนฝึกหลังจากนั้นทำจากสิ่งที่เห็นในวันนั้น
วันเยี่ยมใช้เวลาประมาณ 1 ชั่วโมงครึ่งถึง 2 ชั่วโมง ทีมมากัน 3 คน และขอให้คนดูแลหลักอยู่ด้วย
ถ้าครอบครัวยังเลือกอยู่ว่าจะฟื้นฟูที่บ้านหรือที่ศูนย์ อ่านภาพรวมก่อนได้ที่ กายภาพบำบัดที่บ้านสำหรับผู้ป่วยสโตรก: 9 เรื่องที่ครอบครัวควรรู้
แนวคิดไคโกะโด (Kaigo-Do) ช่วยแต่พอดี
PNKG ดูแลผู้ป่วยตามแนวคิดไคโกะโด (Kaigo-Do) สิ่งไหนที่ผู้ป่วยทำเองได้ เราให้ผู้ป่วยทำเอง
การเยี่ยมบ้านก็ใช้หลักเดียวกัน เราคุยกับผู้ป่วยและครอบครัวว่าตรงไหนควรช่วย ตรงไหนควรปล่อยให้ลองเอง ช่วยเท่าที่จำเป็น และจับให้มั่นในจุดที่เสี่ยงล้ม
เช่น ผู้ป่วยติดกระดุมเองได้แต่ช้า ครอบครัวก็รอได้ ไม่ต้องรีบทำให้ ส่วนตอนลุกจากเตียงที่ยังเสี่ยงล้ม ครอบครัวควรอยู่ใกล้ ๆ และช่วยตามจุดที่นักกายภาพสอนไว้ การช่วยแบบนี้ทำให้ผู้ป่วยยังได้ใช้ร่างกายทุกวัน และมั่นใจขึ้นทีละนิด
ทีมนักกายภาพเยี่ยมบ้านมี 3 บทบาท
| บทบาท | หน้าที่ |
|---|---|
| นักกายภาพบำบัด (PT) | หาสาเหตุที่ทำให้ยืน นั่ง หรือเดินได้ไม่ดี แล้วมาฝึกที่บ้าน โดยทั่วไปหลายครั้งต่อสัปดาห์ |
| ผู้เชี่ยวชาญชาวญี่ปุ่น (ผู้ควบคุมดูแลนักกายภาพบำบัด) | มาด้วยในครั้งแรก วางแผนฟื้นฟู และมาเยี่ยมเป็นระยะเพื่อดูว่าแผนยังเหมาะอยู่ไหม |
| ทีม CRM (ทีมประสานงานครอบครัว) | ช่วยครอบครัววางแผนช่วงเวลาที่ไม่มีนักกายภาพอยู่ ว่าควรช่วยตรงไหน และควรให้ผู้ป่วยทำเองตรงไหน |
นักกายภาพอยู่กับผู้ป่วยได้ไม่กี่ชั่วโมงต่อสัปดาห์ ที่เหลือของสัปดาห์ผู้ป่วยอยู่กับครอบครัว เราจึงวางแผนไปถึงวันที่ไม่มีการฝึกด้วย
นักกายภาพเยี่ยมบ้านเหมาะกับใคร
ผู้ป่วยสโตรกที่เพิ่งออกจากโรงพยาบาลหลายคนยังเดินทางมาฝึกที่ศูนย์ได้ไม่สะดวก บางคนต้องใช้รถเข็น บางคนเหนื่อยง่ายจนการนั่งรถไปกลับกินแรงไปทั้งวัน
บริการนี้มักเหมาะกับกรณีแบบนี้
- ผู้ป่วยที่อาการคงที่แล้ว แต่ยังออกจากบ้านลำบาก
- ผู้ป่วยที่ฝึกที่โรงพยาบาลได้ดี แต่กลับบ้านแล้วทำเองไม่ได้ เพราะเตียง ห้องน้ำ และทางเดินไม่เหมือนห้องฝึก
- ผู้ป่วยที่มีเป้าหมายชัดในบ้าน เช่น เข้าห้องน้ำเอง หรือขึ้นบันไดไปห้องนอน
- ครอบครัวที่อยากรู้ว่าควรช่วยผู้ป่วยในบ้านของตัวเองอย่างไร
ผู้ป่วยบางคนยังต้องมีแพทย์และพยาบาลดูใกล้ ๆ หรือควรฝึกทุกวันวันละหลายชั่วโมง กรณีนี้การรักษาแบบผู้ป่วยในจะเหมาะกว่า เราจะช่วยดูให้ตั้งแต่ก่อนนัดเยี่ยม อ่านความต่างของงานนักกายภาพกับนักกิจกรรมบำบัดได้ที่ กายภาพบำบัดผู้ป่วยสโตรก: PT กับ OT ต่างกันอย่างไร
ทำไมครั้งแรกต้องไปดูที่บ้านจริง
ผู้ป่วยหลายคนเดินได้ในห้องฝึกของโรงพยาบาล แต่พอกลับบ้าน กลับลุกจากเตียงเองไม่ได้ เหตุผลส่วนหนึ่งอยู่ที่บ้านเอง
เตียงที่บ้านอาจสูงหรือต่ำกว่าเตียงโรงพยาบาล ห้องน้ำอาจมีธรณีประตูหรือพื้นต่างระดับ ทางเดินอาจแคบจนใช้วอล์กเกอร์ไม่ได้ แค่นี้ก็ทำให้ท่าที่ฝึกมา ใช้ที่บ้านไม่ได้แล้ว
เมื่อนักกายภาพมาเห็นสภาพจริง เราจะฝึกท่าที่ใช้ได้กับเตียง ห้องน้ำ และทางเดินของบ้านหลังนั้น ครอบครัวก็ได้เห็นท่าช่วยที่ใช้กับบ้านของตัวเอง
ก่อนวันเยี่ยมบ้าน เราคุยอะไรกันบ้าง
ก่อนนัดวันเยี่ยม เราขอทราบเรื่องต่อไปนี้จากครอบครัว
- คุยทาง LINE หรือโทรศัพท์ เล่าอาการตอนนี้ เรื่องที่กังวล และสิ่งที่ครอบครัวอยากให้ช่วย
- ส่งวิดีโอสั้น ๆ เช่น ตอนลุกนั่ง นั่ง ยืน ย้ายตัว เดิน หรือตอนกินข้าว
- ข้อมูลทางการแพทย์ ชื่อโรค วันที่เริ่มป่วย เอกสารตอนออกจากโรงพยาบาล ยาที่กินอยู่ โรคประจำตัว และผลเอกซเรย์หรือ MRI ถ้ามี
- ดูว่าเยี่ยมบ้านเหมาะไหม จากวิดีโอและข้อมูล เราจะแนะนำว่าเยี่ยมบ้าน ผู้ป่วยนอก หรือผู้ป่วยใน แบบไหนปลอดภัยและเหมาะที่สุด
บางคนต้องการการดูแลทางการแพทย์ใกล้ชิด หรือควรฝึกถี่กว่าที่เยี่ยมบ้านจะทำได้ กรณีนี้เราจะแนะนำให้มาฝึกแบบผู้ป่วยนอกหรือพักในโรงพยาบาลแทน
ระหว่างรอวันนัด ครอบครัวทำอะไรได้บ้าง
ช่วงก่อนวันนัด มีบางเรื่องที่ครอบครัวทำได้เลย โดยไม่ต้องรอทีม
- เก็บของที่วางขวางทางเดินระหว่างเตียงกับห้องน้ำ เช่น พรม สายไฟ กล่อง
- เปิดไฟทางไปห้องน้ำไว้ตอนกลางคืน
- ให้ผู้ป่วยทำสิ่งที่ทำเองได้อยู่แล้วต่อไป เช่น กินข้าวเอง แปรงฟันเอง
- สังเกตว่าผู้ป่วยลำบากตอนไหนมากที่สุด แล้วจดไว้เล่าให้นักกายภาพฟัง
ส่วนท่าฝึกใหม่ หรือการพยุงให้ลุกยืนที่ยังไม่เคยทำ ให้รอให้นักกายภาพดูและสอนก่อน จะปลอดภัยกว่า
นักกายภาพเยี่ยมบ้านครั้งแรกทำ 5 อย่าง
วันนั้นเราไปกัน 3 คน คือนักกายภาพบำบัด ผู้เชี่ยวชาญชาวญี่ปุ่น และทีม CRM ใช้เวลาประมาณ 1 ชั่วโมงครึ่งถึง 2 ชั่วโมง
1. ตรวจร่างกายผู้ป่วย
สิ่งที่เราดูต่างกันไปตามระดับที่ผู้ป่วยทำได้ตอนนี้
| ผู้ป่วยตอนนี้ | ครั้งแรกดูอะไร | กายภาพบำบัดที่บ้านครั้งต่อ ๆ ไป |
|---|---|---|
| อยู่บนเตียงเป็นส่วนใหญ่ | ทำไมนั่งไม่ได้ (กำลังกล้ามเนื้อลำตัว อาการอ่อนแรง กล้ามเนื้อเกร็ง ความดันโลหิตตกหรือขึ้นตอนเปลี่ยนท่า) ข้อติดแค่ไหน ไหล่ข้างที่อ่อนแรงปวดไหม พลิกตัวและลุกนั่งได้แค่ไหน และกินอาหารอย่างไร | จัดท่านอน (Positioning) โดยระวังไหล่ข้างที่อ่อนแรง ขยับข้อให้ไม่ติด (ROM) ฝึกขยับตัวพื้นฐาน แล้วค่อย ๆ ฝึกลุกจากเตียง |
| นั่งได้ถึงยืนได้ | นั่งทรงตัวได้ดีแค่ไหน ลุกยืนแล้วมั่นคงไหม ย้ายตัวจากเตียงไปเก้าอี้หรือห้องน้ำได้อย่างไร | ฝึกกล้ามเนื้อลำตัวและการคุมท่าทาง ฝึกลงน้ำหนักและถ่ายน้ำหนัก และฝึกกิจกรรมที่ตั้งเป้าไว้ เช่น ลุกยืน ย้ายตัว เปลี่ยนเสื้อผ้า |
| เดินได้ | ท่าเดิน การใช้ไม้เท้าและอุปกรณ์ การขึ้นลงบันไดและพื้นต่างระดับ และโอกาสหกล้ม | ฝึกเดินตามผลการวิเคราะห์การเดิน เลือกกายอุปกรณ์เสริม (เช่น AFO) และอุปกรณ์ช่วยเดิน ฝึกเดินนอกบ้านหรือบนทางลาด และเดินให้ได้นานขึ้น |
บริการเยี่ยมบ้านมีเฉพาะนักกายภาพบำบัด จึงไม่มีการฝึกกลืนที่บ้าน ถ้าเราเห็นว่าผู้ป่วยกินอาหารลำบาก จะแนะนำให้มาฝึกกระตุ้นการกลืนที่ PNKG แบบผู้ป่วยนอกหรือผู้ป่วยใน
รายละเอียดการฝึกแต่ละระยะ อ่านต่อได้ที่ ฟื้นฟูผู้ป่วยติดเตียง ฝึกนั่ง ฝึกยืน ฝึกย้ายตัว และ ฝึกเดินผู้ป่วยสโตรก
ถ้าอยากรู้ว่านักกายภาพดูอะไรบ้างตอนวิเคราะห์การเดิน อ่าน gait analysis การวิเคราะห์การเดินผู้ป่วยสโตรก ส่วนเรื่องกายอุปกรณ์เสริมที่ใช้ตอนฝึกเดิน อ่าน AFO และ KAFO ต่างกันอย่างไร
2. ดูกิจวัตรประจำวัน (ADL)
เราดูว่าผู้ป่วยกินข้าว แต่งตัว เข้าห้องน้ำ อาบน้ำ และเคลื่อนที่เองได้แค่ไหน โดยใช้แบบประเมิน FIM (Functional Independence Measure) ซึ่งมี 18 ข้อ แบ่งเป็นด้านการเคลื่อนไหว 13 ข้อ และด้านความคิดการสื่อสาร 5 ข้อ คะแนนรวมอยู่ระหว่าง 18 ถึง 126 คะแนนยิ่งสูง ยิ่งทำเองได้มาก
ครอบครัวกับทีมดูคะแนนนี้ร่วมกัน แล้วเทียบกับครั้งก่อนว่าผู้ป่วยทำอะไรเองได้มากขึ้น
อ่านเรื่องการฝึกกิจวัตรประจำวันเพิ่มได้ที่ ADL คืออะไร ฝึกผู้ป่วยสโตรกให้ดูแลตัวเองได้
3. ดูสภาพบ้านจริง
เราเดินดูทั่วบ้าน เริ่มจากความสูงของเตียง พื้นที่รอบเตียง และตำแหน่งราวจับ
จากนั้นดูทางจากเตียงไปห้องน้ำ ความกว้างของห้องน้ำ พื้นต่างระดับที่ประตูและทางเข้าบ้าน เฟอร์นิเจอร์ที่ขวางทาง และพื้นตรงไหนลื่น
ถ้าบ้านมีหลายชั้น เราจะดูบันไดและห้องที่ผู้ป่วยใช้บ่อยด้วย แล้วคุยกับครอบครัวว่าช่วงแรกควรให้ผู้ป่วยนอนชั้นล่างก่อนหรือไม่ จะได้ไม่ต้องขึ้นลงบันไดทุกวันตอนที่ยังทรงตัวไม่ดี
หลักการปรับบ้านให้ปลอดภัย อ่านเพิ่มได้ที่ แนวทางการดูแลผู้ป่วยสโตรกที่บ้าน
4. ฟังผู้ป่วยและครอบครัว
เราถามผู้ป่วยว่าอยากกลับไปทำอะไรได้ เช่น เข้าห้องน้ำเอง หรือออกไปเดินในสวน และตอนนี้อะไรลำบากที่สุด
กับครอบครัว เราถามว่าใครเป็นคนดูแลหลัก เหนื่อยแค่ไหน และอยากให้มาเยี่ยมบ่อยแค่ไหนช่วงเวลาไหน เป้าหมายของการฝึกตั้งจากคำตอบเหล่านี้
ตัวอย่างเป้าหมายที่ครอบครัวมักบอกเราในวันแรก
- อยากให้เข้าห้องน้ำเองได้ตอนกลางคืน โดยไม่ต้องปลุกคนในบ้าน
- อยากให้นั่งกินข้าวที่โต๊ะ พร้อมกับครอบครัว
- อยากให้ย้ายจากเตียงไปนั่งรถเข็นได้เอง
- อยากให้เดินออกไปหน้าบ้าน หรือไปวัดใกล้บ้านได้อีกครั้ง
เป้าหมายแบบนี้ชัดกว่าคำว่า “อยากให้ดีขึ้น” เพราะทีมเอาไปแตกเป็นขั้นฝึกได้ทันที และครอบครัวก็เห็นได้เองว่าใกล้เป้าแค่ไหน
5. ลองฝึกด้วยกัน
ก่อนกลับ เราลองฝึกเบา ๆ กับผู้ป่วย และสอนครอบครัวว่าควรช่วยพยุงตรงไหน จะได้ช่วยได้ถูกท่าตั้งแต่วันแรก
ถ้าในบ้านมีคนช่วยดูแลหลายคน เช่น ลูกที่ผลัดกันมา หรือผู้ช่วยดูแลที่จ้างไว้ ให้มาอยู่ช่วงนี้ด้วย ทุกคนจะได้ช่วยผู้ป่วยด้วยท่าเดียวกัน ผู้ป่วยก็ไม่สับสนว่าวันนี้ต้องลุกแบบไหน
สิ่งที่ครอบครัวควรระวังเวลาช่วยผู้ป่วยที่บ้าน
ท่าช่วยที่เหมาะต่างกันไปตามผู้ป่วย นักกายภาพจะสอนให้ตอนลองฝึกด้วยกัน มีสองเรื่องที่เราบอกเกือบทุกครอบครัว
อย่าดึงแขนข้างที่อ่อนแรง ไหล่ข้างที่อ่อนแรงมักหลวมและบาดเจ็บง่าย เวลาช่วยพยุงให้จับที่ลำตัวหรือสะโพกแทน
อย่าฝืนให้ลุกยืน ถ้าผู้ป่วยยังทรงตัวไม่ได้ การรีบให้ยืนทำให้ล้มง่าย ค่อย ๆ ทำตามขั้นที่นักกายภาพบอก
ถ้าไม่แน่ใจว่าท่าไหนปลอดภัย ถ่ายวิดีโอส่งให้ทีม CRM ดูก่อนได้
คำถามที่ควรเตรียมไว้ถามนักกายภาพในวันแรก
ครอบครัวหลายบ้านนึกคำถามออกหลังทีมกลับไปแล้ว ลองจดคำถามเหล่านี้ไว้ก่อน แล้วถามในวันเยี่ยม
- ท่าไหนที่ผู้ป่วยฝึกเองได้ระหว่างวัน และควรทำบ่อยแค่ไหน
- ท่าไหน หรือการช่วยแบบไหน ที่ไม่ควรทำ
- ถ้าผู้ป่วยเหนื่อยหรือเจ็บระหว่างฝึก ควรหยุดตอนไหน
- ในบ้านควรปรับอะไรก่อน และอะไรรอได้
- ต้องซื้ออุปกรณ์อะไรเพิ่มไหม หรือยังไม่ต้อง
- เป้าหมายแรกที่ทีมตั้งไว้คืออะไร และจะรู้ได้อย่างไรว่าเริ่มดีขึ้น
คำตอบของแต่ละบ้านไม่เหมือนกัน เพราะขึ้นกับอาการของผู้ป่วยและสภาพบ้าน จดคำตอบไว้ จะใช้ทบทวนตอนทีม CRM โทรติดตามได้ด้วย
หลังเยี่ยมครั้งแรก แผนกายภาพบำบัดที่บ้านเป็นอย่างไรต่อ
- ผู้เชี่ยวชาญชาวญี่ปุ่นวางแผนฟื้นฟู จากผลประเมินและเป้าหมายของครอบครัว ว่าจะเริ่มจากอะไรก่อน และควรมาบ่อยแค่ไหน
- อธิบายแผนทางออนไลน์ภายใน 1 สัปดาห์ บอกด้วยภาษาง่าย ๆ ว่าจะฝึกอะไร บ่อยแค่ไหน เพื่อเป้าหมายอะไร
- นักกายภาพบำบัดมาฝึกที่บ้าน โดยทั่วไปหลายครั้งต่อสัปดาห์
- ทีม CRM ติดตามเป็นระยะ ช่วยเรื่องชีวิตประจำวันในวันที่ไม่มีการฝึก และตอบคำถามของครอบครัว
- ผู้เชี่ยวชาญชาวญี่ปุ่นมาเยี่ยมเป็นระยะ ดูว่าแผนยังเหมาะอยู่หรือต้องปรับ
- วัดผลด้วย FIM แล้วแจ้งครอบครัวว่าดีขึ้นตรงไหน
แนวทางการฟื้นฟูสโตรกของ NICE ประเทศอังกฤษ (Stroke rehabilitation in adults, NG236) แนะนำให้ตั้งเป้าหมายร่วมกับผู้ป่วยและครอบครัว และวางแผนดูแลต่อเนื่องตอนย้ายจากโรงพยาบาลกลับไปฟื้นฟูที่บ้านหรือในชุมชน
ครอบครัวที่อยากอ่านคำแนะนำสำหรับผู้ดูแลเพิ่ม ดูได้ที่หน้า สำหรับครอบครัวผู้ดูแล ของ American Stroke Association(ภาษาอังกฤษ)
ถ้าอาการเปลี่ยนระหว่างทำกายภาพบำบัดที่บ้าน
ผู้ป่วยสโตรกอาจมีอาการเปลี่ยนได้เสมอ ถ้าสังเกตเห็นอะไรผิดปกติ ติดต่อทีม CRM หรือนักกายภาพบำบัดที่ดูแลได้เลย
ถ้าไม่ใช่อาการฉุกเฉิน ให้จดไว้ว่าเห็นอะไร เริ่มตอนไหน และวัดความดันไว้ถ้ามีเครื่องวัดที่บ้าน แล้วบอกทีมตอนติดต่อ จะช่วยให้ทีมตัดสินใจได้เร็วขึ้น
ถ้าจำเป็น เราอาจแนะนำให้มารักษาแบบผู้ป่วยนอกหรือผู้ป่วยในที่ PNKG ซึ่งอยู่ในโรงพยาบาลพริ้นซ์ สุวรรณภูมิ
อาการฉุกเฉิน โทร 1669 ทันที เช่น แขนขาอ่อนแรงมากขึ้นกะทันหัน ปากเบี้ยว พูดไม่ออก หรือปวดศีรษะรุนแรง
เตรียมอะไรไว้ก่อนวันเยี่ยมบ้าน
- เอกสารตอนออกจากโรงพยาบาล ใบรับรองแพทย์ และผลตรวจ
- รายการยาที่กินอยู่
- อุปกรณ์ที่ใช้อยู่ เช่น ไม้เท้า วอล์กเกอร์ รถเข็น
- ให้ผู้ป่วยใส่เสื้อผ้าที่ขยับตัวสะดวก
- ขอให้คนดูแลหลักอยู่ด้วย (ถ้ามี)
- จดช่วงเวลาที่ผู้ป่วยสดชื่นที่สุดในแต่ละวัน เพื่อนัดเยี่ยมในช่วงนั้น
- จดคำถามที่อยากถามนักกายภาพไว้ล่วงหน้า
ไม่ต้องเก็บบ้านให้เรียบร้อยเป็นพิเศษ เราอยากเห็นบ้านแบบที่ใช้กันทุกวัน
ค่าบริการนักกายภาพเยี่ยมบ้าน
ค่าบริการและค่าเดินทางขึ้นอยู่กับพื้นที่ อาการของผู้ป่วย และความถี่ที่ต้องการ สอบถามทาง LINE หรือโทรศัพท์ได้
ตอนสอบถาม บอกเขตหรืออำเภอที่บ้านอยู่ และจำนวนครั้งต่อสัปดาห์ที่สนใจ ทีมจะแจ้งค่าบริการให้ได้เร็วขึ้น
คำถามที่พบบ่อย
ปรึกษาเรื่องนักกายภาพเยี่ยมบ้าน
ยังไม่แน่ใจว่าเยี่ยมบ้านเหมาะกับผู้ป่วยไหม ส่งวิดีโออาการตอนนี้มาให้เราดูก่อนได้ เราจะบอกว่าเยี่ยมบ้าน ผู้ป่วยนอก หรือผู้ป่วยใน แบบไหนเหมาะที่สุด
- LINE @PNKG
- โทร 080-910-2124
- จันทร์–เสาร์ 09:00–17:00 น
