ฝึกยืนผู้ป่วยสโตรก: ฝึกนั่ง ลุกยืน และย้ายตัว ขั้นตอนจากท่านั่งสู่ท่ายืน

ผู้ป่วยอัมพฤกษ์ฝึกลุกยืนจากรถเข็นและเดินด้วยไม้เท้าสี่ขา
Table of Contents

การฝึกยืนผู้ป่วยสโตรกเริ่มจากนั่งให้มั่นคงก่อน แล้วค่อยฝึกลุกยืนและย้ายตัว ทั้งสามอย่างนี้เป็นพื้นฐานของการเดิน และผู้ป่วยต้องใช้ทุกวัน ตั้งแต่เข้าห้องน้ำไปจนถึงเปลี่ยนเสื้อผ้า

“นั่งได้แล้ว แต่ยังกลัวตอนลุกยืน” “ไปห้องน้ำทีไรต้องมีคนช่วยทุกครั้ง” ครอบครัวมักบอกเราแบบนี้ ช่วงที่ผู้ป่วยสโตรกเริ่มนั่งได้

บทความนี้เล่าว่าช่วงนี้ทีมฝึกอะไร ดูอะไร และครอบครัวต้องระวังอะไรบ้าง

ช่วงนี้คือระยะที่ 2 จาก 3 ระยะของการฟื้นฟูที่ PNKG ได้แก่ ติดเตียง นั่งถึงยืน และเดิน อ่านภาพรวมได้ที่ [ขั้นตอนการฟื้นฟูสโตรก 3 ระยะ แต่ละช่วงต้องทำอะไรบ้าง]

PNKG ดูแลผู้ป่วยตามแนวคิด ไคโกะโด (Kaigo-Do, 介護道) อะไรที่ผู้ป่วยทำเองได้ เราให้ทำเอง

ช่วงนี้เราจึงฝึกให้ผู้ป่วยนั่ง ยืน และย้ายตัวได้เองมากขึ้นทีละอย่าง ทุกอย่างที่ผู้ป่วยทำเองได้เพิ่มขึ้น คือภาระของครอบครัวที่ลดลงด้วย

ระยะนี้ผู้ป่วยเป็นอย่างไร

สัญญาณที่บ่งบอกว่าควรพาผู้สูงอายุไปตรวจสุขภาพหลอดเลือดสมอง - หลอดเลือดสมองแตก ตีบ ต่างกันอย่างไร รู้ทัน 5 สัญญาณอันตรายก่อนสา

ผู้ป่วยในช่วงนี้มักจะ

  • นั่งได้เมื่อมีคนพยุง หรือนั่งเองได้แต่ตัวเอียงง่าย
  • ลุกยืนเองยังไม่ได้ ต้องมีคนช่วย
  • ย้ายจากเตียงไปรถเข็นหรือไปห้องน้ำ ต้องมีคนช่วย

แต่ละคนฟื้นตัวไม่เหมือนกัน บางคนนั่งยังไม่มั่นคง แต่ทานข้าวหรือล้างหน้าเองได้บ้างแล้ว บางคนยืนได้ แต่นั่งแล้วล้มง่าย

เราจึงฝึกตามที่ผู้ป่วยทำได้จริงในแต่ละวัน อะไรที่ทำได้แล้วก็ฝึกให้คล่องขึ้น อะไรที่ยังยาก ก็กลับไปฝึกขั้นก่อนหน้าไปด้วย

ช่วงนี้นานแค่ไหนก็ต่างกันมาก บางคนผ่านไปได้ในไม่กี่สัปดาห์ บางคนใช้เวลาหลายเดือน ขึ้นกับความรุนแรงของสโตรก กำลังขา การทรงตัว และโรคประจำตัว ทีมจะประเมินเป็นระยะ และบอกครอบครัวว่าเป้าหมายช่วงนี้คืออะไร

ช่วงนี้เป็นช่วงที่ครอบครัวรู้สึกเหนื่อยที่สุดช่วงหนึ่ง เพราะผู้ป่วยเริ่มลุกจากเตียงได้ แต่ยังต้องมีคนช่วยเกือบทุกครั้ง ทั้งตอนเข้าห้องน้ำ ตอนย้ายไปนั่งรถเข็น และตอนเปลี่ยนเสื้อผ้า ถ้าผู้ป่วยลุกยืนและย้ายตัวได้เองมากขึ้น แม้เพียงบางส่วน ภาระของคนดูแลจะลดลงอย่างชัดเจน

ฝึกนั่งและฝึกยืน: ช่วงนี้ฝึกเพื่ออะไร

  1. ทรงตัวและคุมท่า ให้นั่งตัวตรงได้ และดึงตัวกลับได้เองเมื่อเอียง
  2. ลงน้ำหนักและถ่ายน้ำหนัก ให้ขาข้างที่อ่อนแรงรับน้ำหนักได้มากขึ้น ตอนลุกยืนและตอนยืน
  3. ฝึกจากกิจวัตรจริง (Task-oriented training) ฝึกซ้ำ ๆ กับสิ่งที่ทำทุกวัน เช่น ลุกยืน ย้ายตัว เปลี่ยนเสื้อผ้า
  4. เตรียมเดิน ให้ร่างกายคุ้นกับการลงน้ำหนักบนขาข้างที่อ่อนแรง

ทั้งสี่ข้อนี้ต่อกันเป็นลำดับ นั่งได้มั่นคงก่อน จึงลุกยืนได้ ยืนได้มั่นคงก่อน จึงย้ายตัวและก้าวเดินได้ปลอดภัย

ตัวอย่างเป้าหมายที่ตั้งร่วมกับครอบครัว

การฝึกการรับรู้และความเข้าใจ
  • นั่งทานข้าวที่โต๊ะได้จนจบมื้อ โดยไม่ต้องมีคนพยุง
  • ลุกจากเตียงขึ้นยืนได้ โดยมีคนช่วยแค่จับไว้
  • ย้ายจากเตียงไปรถเข็นได้ โดยมีคนช่วยแค่คนเดียว
  • ยืนล้างหน้าที่อ่างได้ โดยจับขอบอ่างไว้
  • ลุกจากโถส้วมได้เอง โดยใช้ราวจับ

เป้าหมายของแต่ละคนไม่เหมือนกัน ทีมจะเริ่มจากสิ่งที่ผู้ป่วยและครอบครัวอยากทำได้มากที่สุดก่อน

ขั้นที่ 1: ฝึกนั่งให้มั่นคง

ผู้ป่วยนั่งพักหลังฝึกกายภาพ การป้องกันโรคหลอดเลือดสมองซ้ำหลัง TIA

ถ้านั่งยังไม่มั่นคง จะยืนและเดินได้ยาก ขั้นแรกจึงฝึกให้นั่งตัวตรง และดึงตัวกลับได้เองเมื่อเอียง

การนั่งที่มั่นคงยังช่วยให้ผู้ป่วยทำอะไรเองได้มากขึ้นตั้งแต่ตอนนี้ เช่น ทานข้าวหรือล้างหน้าในท่านั่ง ระหว่างทำกิจวัตรเหล่านี้ ลำตัวต้องคอยปรับท่าตลอดเวลา จึงเป็นการฝึกทรงตัวไปในตัว

สิ่งที่ฝึก

  • นั่งที่ขอบเตียงหรือเก้าอี้ วางเท้าเต็มพื้น
  • เอนน้ำหนักไปซ้าย ขวา หน้า หลังทีละนิด
  • เอื้อมมือไปด้านหน้าและด้านข้างขณะนั่ง
  • ทำกิจวัตรในท่านั่ง เช่น ล้างหน้า ทานข้าว

ทำไมต้องเอื้อมมือ เวลาเอื้อมมือออกไป น้ำหนักตัวจะย้ายออกจากจุดเดิม ลำตัวต้องปรับเพื่อไม่ให้ล้ม เมื่อทำได้ดีขึ้น ทีมจะให้เอื้อมไกลขึ้น หรือเอื้อมไปทางข้างที่อ่อนแรง ซึ่งยากกว่า

สิ่งที่ทีมดู

  • ตัวเอนไปทางข้างที่อ่อนแรงไหม
  • นั่งลงน้ำหนักซ้ายขวาเท่ากันไหม
  • เวียนหัวหรือเหนื่อยง่ายเวลายกตัวขึ้นไหม
  • มองข้ามของที่อยู่ด้านที่อ่อนแรงหรือเปล่า (ถ้าใช่ จะประเมินเรื่องการรับรู้ด้วย)
  • ใช้ข้างปกติดันตัวจนเอียงไปทางข้างที่อ่อนแรงไหม (Pusher syndrome)

ท่านั่งยังเกี่ยวกับเรื่องอื่นมากกว่าที่หลายคนคิด ผู้ป่วยที่นั่งตัวตรงได้ จะกลืนอาหารได้ปลอดภัยขึ้น หายใจได้สะดวกขึ้น และมองเห็นสิ่งรอบตัวได้กว้างขึ้น ทีมจึงดูท่านั่งทั้งตอนฝึกและตอนทำกิจวัตรอื่น เช่น ตอนกินข้าวหรือตอนนั่งพักบนรถเข็น

ขั้นที่ 2: ฝึกลุกยืน

นักกายภาพบำบัดสองคนช่วยผู้ป่วยสโตรกลุกยืนจากเตียง

การลุกยืนมีสามจังหวะต่อกัน คือ โน้มตัวไปข้างหน้า ลงน้ำหนักที่เท้า แล้วเหยียดเข่าและสะโพก

ถ้าโน้มตัวไม่พอ น้ำหนักจะยังค้างอยู่ที่ก้น ลุกไม่ขึ้น ถ้าลงน้ำหนักที่เท้าไม่ได้ ขาจะไม่มีแรงดันตัวขึ้น ถ้าเหยียดเข่าไม่สุด ผู้ป่วยจะยืนงอตัวและล้มกลับลงไปนั่ง

ทีมจะดูว่าผู้ป่วยติดจังหวะไหน แล้วฝึกตรงนั้น โดยให้ขาข้างที่อ่อนแรงรับน้ำหนักเท่าที่รับไหว

สิ่งที่ฝึก

  • ปรับที่นั่งให้สูงขึ้น ลุกได้ง่ายขึ้น เมื่อขามีแรงมากขึ้นจึงค่อยลดความสูงลง
  • ฝึกโน้มตัวไปข้างหน้าและลงน้ำหนักที่เท้า
  • วางเท้าให้ถูกตำแหน่ง แล้วฝึกลุก โดยค่อย ๆ ช่วยน้อยลง
  • ยืนลงน้ำหนักทั้งสองเท้า

การลุกยืนต้องฝึกซ้ำหลายครั้งในแต่ละวัน ร่างกายจึงจำจังหวะได้ ทีมจะเพิ่มจำนวนครั้งทีละน้อย ตามแรงและความเหนื่อยของผู้ป่วย

สิ่งที่ทีมระวัง

  • ให้ขาข้างที่อ่อนแรงรับน้ำหนักบ้าง แต่ไม่ฝืน
  • ถ้าผู้ป่วยชินกับการลุกด้วยข้างปกติอย่างเดียว ทีมจะค่อย ๆ ฝึกให้ใช้ข้างที่อ่อนแรงช่วยด้วย เพราะถ้าใช้ข้างเดียวไปนาน ๆ ตัวจะเอียง และขาข้างที่อ่อนแรงจะไม่ได้ฝึก
  • วัดความดันและถามเรื่องเวียนหัวทุกครั้งที่ลุกยืน

ตัวอย่างการฝึกลุกยืน 1 รอบ

  1. นั่งค่อนมาด้านหน้าของเก้าอี้ ไม่นั่งลึกจนหลังพิงพนัก
  2. วางเท้าทั้งสองข้างให้เต็มพื้น ถอยเท้ามาด้านหลังเล็กน้อย
  3. โน้มตัวไปข้างหน้า จนรู้สึกว่าน้ำหนักลงที่เท้า
  4. ดันตัวขึ้น เหยียดเข่าและสะโพกให้สุด
  5. ยืนนิ่ง ๆ สักครู่ ให้ตัวตั้งตรงและไม่เวียนหัวก่อน
  6. นั่งลงช้า ๆ โดยโน้มตัวไปข้างหน้า ไม่ทิ้งตัวลงนั่ง

ทีมจะปรับแต่ละขั้นตามอาการของผู้ป่วย เช่น ใช้ที่จับช่วย ปรับความสูงเก้าอี้ หรือพยุงเฉพาะจังหวะที่ยังทำเองไม่ได้

ช่วงแรกของการฝึก ผู้ป่วยหลายคนลุกได้แค่ครึ่งทาง แล้วนั่งกลับลงไป หรือลุกได้แต่ตัวเอียงไปทางข้างปกติ เรื่องนี้พบได้บ่อย ไม่ได้แปลว่าฝึกไม่ได้ผล ทีมจะดูว่าติดตรงจังหวะไหน แล้วแยกฝึกจังหวะนั้นก่อน เช่น ฝึกโน้มตัวอย่างเดียวหลายรอบ แล้วค่อยนำมาต่อกับการดันตัวขึ้น

ขั้นที่ 3: ฝึกยืนให้มั่นคง

แผนฟื้นฟูผู้ป่วยกลุ่มโรคหลอดเลือดสมอง (Stroke) ผู้ป่วยหลังผ่าตัด และกลุ่มผู้สูงอายุ ไม่ควรเหมือนกัน เพราะผู้ป่วยแต่ละเคสจะมีระดับความสามารถและข้อจำกัดแตกต่างกัน สำหรับ PNKG การออกแบบแผนการรักษาให้เหมาะสมกับผู้ป่วยแต่ละเคส จึงเป็นหนึ่งในพาร์ทที่มีความสำคัญที่สุด เพราะแผนฟื้นฟูที่ดีตั้งแต่เริ่มต้น จะช่วยให้การฟื้นฟูปลอดภัย และมีประสิทธิภาพในระยะยาว

พอลุกขึ้นได้แล้ว ต่อไปคือฝึกให้ยืนอยู่ได้มั่นคง และยืนได้นานขึ้น

ช่วงนี้ทีมดูเข่าและข้อเท้าข้างที่อ่อนแรงเป็นพิเศษ ถ้าเข่าแอ่นหรือพับบ่อย ผู้ป่วยจะยืนได้ไม่นานและเสี่ยงล้ม และถ้าปล่อยให้ยืนแบบเข่าแอ่นไปเรื่อย ๆ ข้อเข่าอาจเจ็บในระยะยาว

สิ่งที่ฝึก

  • ยืนทรงตัวโดยจับที่จับที่มั่นคง
  • ลงน้ำหนักและถ่ายน้ำหนักที่เท้า
  • ค่อย ๆ จับหรือพยุงน้อยลง
  • ดูว่าเข่าและข้อเท้าข้างที่อ่อนแรงมั่นคงไหม

เมื่อยืนได้มั่นคงขึ้น ทีมจะให้ทำกิจกรรมในท่ายืน เช่น หยิบของบนโต๊ะ หรือหันตัวไปมา เพื่อฝึกทรงตัวแบบที่ต้องใช้จริงในบ้าน

สิ่งที่ทีมดู

  • เข่าแอ่นไปด้านหลัง หรือพับลง
  • ข้อเท้าขยับได้ไหม ลงน้ำหนักเต็มฝ่าเท้าไหม
  • เหนื่อย หายใจเร็ว หรือความดันเปลี่ยนไหม

การยืนได้นานขึ้นมีผลกับชีวิตประจำวันโดยตรง ผู้ป่วยที่ยืนได้สักพัก จะยืนล้างหน้า แปรงฟัน หรือดึงกางเกงขึ้นหลังเข้าห้องน้ำได้ง่ายขึ้น ทีมจึงค่อย ๆ เพิ่มเวลายืนทีละน้อย และดูว่าผู้ป่วยเหนื่อยหรือเข่าเริ่มแอ่นเมื่อยืนนานเท่าไร

อุปกรณ์พยุงขา (Orthosis) ถ้าขาข้างที่อ่อนแรงยังไม่มั่นคง อาจใช้ AFO หรือ KAFO ช่วยระหว่างฝึก อุปกรณ์ช่วยให้เข่าและข้อเท้าอยู่ในท่าที่ถูก ผู้ป่วยจึงฝึกได้นานและปลอดภัยขึ้น อ่านเพิ่มที่ AFO และ KAFO คืออะไร ใช้ฝึกเดินอย่างไร

ขั้นที่ 4: ฝึกย้ายตัว

จากเตียงไปรถเข็น จากรถเข็นไปห้องน้ำ วันหนึ่งผู้ป่วยย้ายตัวหลายรอบ

เราจึงฝึกซ้ำ ๆ กับสิ่งที่ต้องทำจริง เช่น ลุกยืน ย้ายตัว เปลี่ยนเสื้อผ้า ยิ่งฝึกในสถานการณ์ที่ใกล้ชีวิตจริง ผู้ป่วยยิ่งทำได้จริงเมื่อกลับบ้าน

การย้ายตัวแต่ละครั้งมีหลายขั้นต่อกัน ทั้งลุกขึ้น หมุนตัว และนั่งลง ถ้าขั้นไหนยังไม่มั่นคง ทีมจะแยกฝึกขั้นนั้นก่อน แล้วค่อยนำมาต่อกันใหม่

ก่อนย้ายตัวทุกครั้ง ทีมจะล็อกเบรกรถเข็น วางรถเข็นให้ใกล้เตียง และให้ผู้ป่วยวางเท้าเต็มพื้นก่อนลุก ครอบครัวควรทำแบบเดียวกันเมื่อกลับบ้าน

สิ่งที่ฝึก

  • ย้ายระหว่างเตียงกับรถเข็น
  • ย้ายระหว่างรถเข็นกับห้องน้ำ
  • ลุกยืน หมุนตัว นั่งลง ให้ต่อกันเป็นจังหวะเดียว
  • ค่อย ๆ ช่วยน้อยลง
  • สอนครอบครัวว่าต้องช่วยอย่างไร

การย้ายตัวเป็นสิ่งที่ทำทุกวัน ถ้าช่วยผิดวิธี หลังของคนช่วยก็เจ็บได้

เราจึงฝึกวิธีที่ถูกให้ทั้งผู้ป่วยและครอบครัวไปพร้อมกัน

ก่อนกลับบ้าน ทีมจะฝึกย้ายตัวในสถานการณ์ที่ใกล้กับบ้านของผู้ป่วยมากที่สุด เช่น ความสูงของเตียงที่ใช้อยู่ ระยะจากเตียงถึงห้องน้ำ หรือห้องน้ำที่มีหรือไม่มีราวจับ ถ้าครอบครัวส่งรูปห้องนอนและห้องน้ำที่บ้านมาให้ดู ทีมจะช่วยแนะนำได้ว่าควรวางรถเข็นตรงไหน และควรช่วยผู้ป่วยในจังหวะไหน

เรื่องที่ทีมดูไปด้วยระหว่างฝึกยืน

  • การรับรู้และความปลอดภัย ถ้าผู้ป่วยรู้ว่าอันตรายแต่ยังลุกเอง หรือทำสลับขั้นตอน ทีมจะประเมินเรื่องการรับรู้ด้วย อ่านเพิ่มที่ ดูแลตัวเองได้แม้ยังเดินไม่ได้ การฟื้นฟูสมองหลังสโตรก
  • ความดันและอาการเวียนหัว บางคนความดันตกตอนเปลี่ยนจากนอนเป็นนั่ง หรือจากนั่งเป็นยืน เราวัดทุกครั้ง ถ้าเวียนหัว จะให้นั่งพักก่อน
  • การกลืน ทีมดูท่านั่งตอนกินข้าว และดูว่ากลืนได้ปลอดภัยไหม ถ้าจำเป็น นักกิจกรรมบำบัด (OT) จะฝึกกลืนให้

สัญญาณที่ควรหยุดพักทันทีระหว่างฝึก

ไม่ว่าจะฝึกกับทีมหรือฝึกต่อที่บ้าน ถ้าผู้ป่วยมีอาการเหล่านี้ ให้หยุดและนั่งพักก่อน

  • เวียนหัว ตาพร่า หรือหน้าซีด
  • เหนื่อยจนพูดไม่เป็นประโยค
  • แน่นหน้าอก หรือใจสั่น
  • เหงื่อออกมากผิดปกติ
  • เจ็บไหล่ เข่า หรือข้อเท้าข้างที่อ่อนแรง

ถ้าพักแล้วยังไม่ดีขึ้น ให้แจ้งทีมทันที ถ้าแขนขาอ่อนแรงมากขึ้น พูดไม่ชัด หรือปากเบี้ยวกว่าเดิม อาจเป็นสโตรกซ้ำ ให้โทร 1669 ทันที

ครอบครัวช่วยอะไรได้ และอะไรที่ไม่ควรทำ

ช่วยได้

  • รอให้ผู้ป่วยลองทำเองก่อน อย่าเพิ่งรีบทำให้ ถึงจะช้า แต่ร่างกายได้ฝึกทุกครั้ง
  • ดูท่านั่ง และไม่ให้นั่งนานเกินไป
  • บอกทีมถ้าผู้ป่วยเวียนหัว เหนื่อย หรือเจ็บตรงไหน

ไม่ควรทำ

  • ดึงแขนข้างที่อ่อนแรงเพื่อให้ลุก ไหล่อาจบาดเจ็บ
  • สอดมือใต้รักแร้แล้วยกตัวขึ้น ไหล่ผู้ป่วยและหลังคนช่วยรับแรงมาก
  • พยุงให้ยืนหรือเดินตามวิธีของตัวเอง เสี่ยงล้ม

ทีมจะสาธิตวิธีช่วยให้ดูจริง ถ้าครอบครัวจะช่วยเอง ถามทีมก่อนนะครับ

หลายครอบครัวอยากช่วยเต็มที่ จึงยกหรือพยุงผู้ป่วยแทบทุกครั้ง ด้วยความรักและความห่วง แต่ถ้าช่วยมากเกินไป ผู้ป่วยจะไม่ได้ใช้แรงของตัวเอง และกลับมาลุกเองได้ช้าลง การรอให้ผู้ป่วยลองก่อน แล้วช่วยเฉพาะส่วนที่ยังทำไม่ได้ จึงเป็นวิธีช่วยที่ได้ผลที่สุดในระยะยาว

สิ่งที่ครอบครัวสังเกตได้ที่บ้าน

ครอบครัวอยู่กับผู้ป่วยมากกว่าทีม จึงเห็นการเปลี่ยนแปลงในแต่ละวันได้ดีที่สุด ลองดูเรื่องเหล่านี้

  • นั่งได้นานกี่นาที ก่อนตัวเริ่มเอียง
  • ลุกยืนแต่ละครั้ง ต้องช่วยมากขึ้นหรือน้อยลง
  • ยืนแล้วเข่าแอ่นหรือพับบ่อยไหม
  • ย้ายตัวไปห้องน้ำ ใช้เวลานานแค่ไหน
  • เวียนหัวตอนลุกบ่อยไหม
  • ช่วงไหนของวันที่ผู้ป่วยทำได้ดีที่สุด และช่วงไหนที่เหนื่อยง่าย

จดไว้สั้น ๆ หรือถ่ายวิดีโอส่งมาให้ทีม จะช่วยให้ทีมเห็นความเปลี่ยนแปลงได้ชัด และปรับการฝึกได้ตรงขึ้น

เมื่อไรพร้อมไปขั้นต่อไป

  • ยืนได้มั่นคงขึ้น
  • ลุกยืนและย้ายตัวได้ โดยคนช่วยน้อยลง
  • เริ่มก้าวขาไปข้างหน้าได้

ถึงจะครบทั้งสามข้อแล้ว ก็ยังฝึกนั่งและยืนต่อได้ ระหว่างที่เริ่มฝึกเดิน

อ่านเรื่องการฝึกเดินที่ ฝึกเดินผู้ป่วยสโตรกทุกวันแต่ไม่ดีขึ้น? เช็ก 3 จุดที่ต้องประเมินก่อน

ถ้าผู้ป่วยยังลุกนั่งเองไม่ได้ เริ่มจากระยะก่อนหน้าที่ [ดูแลผู้ป่วยติดเตียงหลังสโตรก]

ขั้นตอนที่ PNKG

  1. ส่งวิดีโอมาให้เรา ทาง LINE เช่น ตอนนั่ง ลุกยืน ย้ายตัว หรือตอนกินข้าว
  2. เราดูแล้วแนะนำ ว่าผู้ป่วยนอกหรือผู้ป่วยในเหมาะกว่า ตามอาการและที่พักของผู้ป่วย
  3. วางแผนการฝึกตามอาการ จำนวนการฝึกต่างกันไปตามแพ็กเกจ

คำที่อาจได้ยินจากทีมระหว่างฝึก

ระหว่างฝึก ครอบครัวอาจได้ยินทีมใช้คำเหล่านี้ รู้ความหมายไว้จะคุยกับทีมได้ง่ายขึ้น

  • Sit to stand การลุกจากท่านั่งขึ้นยืน
  • Transfer การย้ายตัว เช่น จากเตียงไปรถเข็น
  • Weight shift การถ่ายน้ำหนักจากขาข้างหนึ่งไปอีกข้าง
  • Task-oriented training การฝึกจากกิจวัตรจริงที่ผู้ป่วยต้องทำทุกวัน
  • Pusher syndrome อาการที่ผู้ป่วยใช้ข้างปกติดันตัวไปทางข้างที่อ่อนแรง
  • Orthostatic hypotension ความดันตกเวลาเปลี่ยนจากท่านอนหรือนั่งเป็นท่ายืน
  • AFO / KAFO อุปกรณ์พยุงข้อเท้า และอุปกรณ์พยุงเข่าและข้อเท้า

คำถามที่พบบ่อย

ส่วนใหญ่ฝึกนั่งกับยืนไปพร้อมกัน ส่วนจะเริ่มยืนเมื่อไรและฝึกแบบไหน ขึ้นกับอาการของแต่ละคน ทีมจะดูให้ก่อน

ทีมให้รับน้ำหนักทีละนิด มีที่จับหรือคนพยุงตลอด ดูเข่าและข้อเท้าทุกครั้ง และใช้อุปกรณ์พยุงขาถ้าจำเป็น

ไหล่ข้างที่อ่อนแรงหลวมและเจ็บง่าย ดึงแล้วอาจเจ็บหรือข้อไหล่เสียหาย ทีมจะสอนวิธีช่วยที่ถูกให้

ต่างกันมาก ขึ้นกับอาการของผู้ป่วย คนในบ้านช่วยได้แค่ไหน และห้องน้ำที่บ้านเป็นแบบไหน ทีมจะดูทั้งหมดนี้แล้วตั้งเป้าหมายร่วมกับครอบครัว

นั่งนานทั้งวัน กล้ามเนื้อขาจะอ่อนลงและข้อจะติดง่าย ทีมจะช่วยวางตารางว่าแต่ละวันควรนั่ง ยืน และขยับตัวช่วงไหน

ให้นั่งลงพักก่อนทันที อย่าฝืนยืนต่อ ถ้าเวียนหัวบ่อยทุกครั้งที่ลุก ให้แจ้งทีม เพราะอาจเป็นเรื่องความดันตกเวลาเปลี่ยนท่า ทีมจะปรับวิธีลุกให้ช้าลง

ความกลัวพบได้บ่อยในช่วงนี้ ทีมจะเริ่มจากท่าที่ผู้ป่วยมั่นใจก่อน มีที่จับและคนอยู่ใกล้ตลอด แล้วค่อยเพิ่มความยาก เมื่อผู้ป่วยลุกได้สำเร็จหลายครั้ง ความกลัวมักลดลงเอง

ขึ้นกับการทรงตัวและกำลังขาของผู้ป่วย บางคนยังไม่ต้องใช้ในช่วงนี้ บางคนเริ่มใช้ตอนฝึกยืนและก้าวขา นักกายภาพจะเลือกชนิดและปรับความสูงให้

ขึ้นกับแรงและความเหนื่อยของผู้ป่วย ทีมจะกำหนดให้ การฝึกสั้น ๆ หลายรอบต่อวัน มักทำได้ง่ายและปลอดภัยกว่าการฝึกนานครั้งเดียว


ฝึกได้ แต่ทีมจะดูความดันและชีพจรก่อนและระหว่างฝึก แล้วปรับความหนักให้เหมาะกับโรคประจำตัว เช่น โรคหัวใจ เบาหวาน หรือข้อเข่าเสื่อม

สรุป

  • ช่วงนั่งถึงยืนเป็นระยะที่ 2 ของการฟื้นฟู ต่อจากระยะติดเตียง
  • ฝึกเป็นลำดับ เริ่มจากนั่งให้มั่นคง ลุกยืน ยืนให้มั่นคง แล้วจึงย้ายตัว
  • ทีมดูความดัน การรับรู้ และการกลืนไปด้วยทุกครั้งที่ฝึก
  • ครอบครัวช่วยได้มากที่สุดด้วยการรอให้ผู้ป่วยทำเอง และไม่ดึงแขนข้างที่อ่อนแรง
  • เมื่อยืนได้มั่นคงและเริ่มก้าวขาได้ จึงเริ่มฝึกเดินควบคู่กันไป

ปรึกษาเรา

ไม่แน่ใจว่าตอนนี้ควรเริ่มฝึกตรงไหน ส่งวิดีโออาการตอนนี้มาได้เลย เราจะแนะนำว่าผู้ป่วยนอกหรือผู้ป่วยในเหมาะกับผู้ป่วยมากกว่า

ถ้ายังไม่มีวิดีโอ โทรมาเล่าอาการให้ฟังก่อนก็ได้ ทีมจะช่วยบอกว่าควรถ่ายมุมไหนเพิ่มในการฝึกยืน

  • LINE @pnkg
  • โทร 080-910-2124
  • (จันทร์–เสาร์ 09:00–17:00)

อ่านเพิ่มเติม: แนวทางการฟื้นฟูสโตรกในผู้ใหญ่ (NICE NG236)

ส่งอาการเบื้องต้นให้เราช่วยประเมิน

ปรึกษากับทีมแพทย์และนักฟื้นฟูของเรา เพื่อให้คุณวางแผนได้อย่างมั่นใจ และตรงกับอาการมากที่สุด

เราใช้คุกกี้เพื่อพัฒนาประสิทธิภาพ และประสบการณ์ที่ดีในการใช้เว็บไซต์ของคุณ คุณสามารถศึกษารายละเอียดได้ที่ นโยบายความเป็นส่วนตัว และสามารถจัดการความเป็นส่วนตัวเองได้ของคุณได้เองโดยคลิกที่ ตั้งค่า

ตั้งค่าความเป็นส่วนตัว

คุณสามารถเลือกการตั้งค่าคุกกี้โดยเปิด/ปิด คุกกี้ในแต่ละประเภทได้ตามความต้องการ ยกเว้น คุกกี้ที่จำเป็น

ยอมรับทั้งหมด
จัดการความเป็นส่วนตัว
  • เปิดใช้งานตลอด

บันทึกการตั้งค่า